Sandıktan Kayyuma · 2014–2024
2014 – 2024
Kayyum Rejimi
KHK ile kurumsallaşan kayyum
Kayyum Uygulamasının Geri Dönüşü ve Yaygınlaşması
Mart 2014 Seçimleri
Mart 2014 seçimlerinde AKP ilk parti konumunu korurken onu sırasıyla CHP, MHP ve BDP takip eder. Bu seçim döneminde sayısı 30’a çıkarılan büyükşehir belediye başkanlıklarının 18’ini AKP, 6’sını CHP, 3’ünü MHP, 2’sini BDP ve birini Mardin’den BDP’nin desteklediği bağımsız aday (Ahmet Türk) kazanır. İl belediye başkanlıklarının ise 30’unu AKP, 8’ini CHP, 8’ini BDP, 5’ini MHP alır.
Ülke genelindeki 1351 belediye başkanlığında da sıralama aynıdır. Belediye başkanlıklarının 800’ünü AKP, 226’sını CHP, 166’sını MHP, 97’sini BDP, 27’sini SP, 14’ünü DP alır.1
30 Mart 2014 yerel seçim sonuçları
| Parti | Oy sayısı | Oy oranı (%) | Kazanılan başkanlık | Başkanlık oranı (%) |
|---|---|---|---|---|
| Adalet ve Kalkınma Partisi | 17.952.504 | 43,13 | 800 | 59,22 |
| Cumhuriyet Halk Partisi | 11.008.961 | 26,45 | 226 | 16,73 |
| Milliyetçi Hareket Partisi | 7.391.458 | 17,76 | 166 | 12,29 |
| Barış ve Demokrasi Partisi | 1.738.372 | 4,18 | 97 | 7,18 |
| Saadet Partisi | 1.181.226 | 2,84 | 27 | 2,00 |
| Halkların Demokratik Partisi | 836.741 | 2,01 | 0 | 0,00 |
| Büyük Birlik Partisi | 592.296 | 1,42 | 6 | 0,44 |
| Demokrat Parti | 311.947 | 0,75 | 14 | 1,04 |
| Demokratik Sol Parti | 162.943 | 0,39 | 5 | 0,37 |
| Bağımsızlar | 103.388 | 0,25 | 5 | 0,37 |
| Bağımsız Türkiye Partisi | 96.707 | 0,23 | 0 | 0,00 |
| Hür Dava Partisi | 83.430 | 0,20 | 0 | 0,00 |
| İşçi Partisi | 62.736 | 0,15 | 0 | 0,00 |
| Millet Partisi | 18.589 | 0,04 | 1 | 0,07 |
| Hak ve Eşitlik Partisi | 17.605 | 0,04 | 0 | 0,00 |
| Liberal Demokrat Parti | 14.660 | 0,04 | 1 | 0,07 |
| Doğru Yol Partisi | 11.383 | 0,03 | 0 | 0,00 |
| Hak ve Özgürlükler Partisi | 9.570 | 0,02 | 1 | 0,07 |
| Yurt Partisi | 9.550 | 0,02 | 0 | 0,00 |
| Türkiye Komünist Partisi | 7.878 | 0,02 | 1 | 0,07 |
| Özgürlük ve Dayanışma Partisi | 4.516 | 0,01 | 1 | 0,07 |
| Toplumsal Uzlaşma Reform ve Kalkınma Partisi | 2.780 | 0,01 | 0 | 0,00 |
| Emek Partisi | 455 | 0,00 | 0 | 0,00 |
| Halkın Kurtuluş Partisi | 103 | 0,00 | 0 | 0,00 |
| Alternatif Parti | 0 | 0,00 | 0 | 0,00 |
| Genç Parti | 0 | 0,00 | 0 | 0,00 |
| Muhafazakâr Yükseliş Partisi | 0 | 0,00 | 0 | 0,00 |
| Toplam | 41.619.798 | 100 | 1.351 | 100 |
Bu seçim döneminde baskıların asıl hedefi Ahmet Türk’ün Mardin Büyükşehir Belediye Başkanlığı da dahil edildiğinde 100 belediye başkanlığı kazanmış olan BDP olur.2 Ve yine bu dönemin vurgulanması gereken bir başka özelliği de 15 Temmuz 2016 tarihli darbe girişiminin ardından çıkarılan Kanun Hükmünde Kararnamelerle (KHK) kayyum uygulamasının getirilecek olmasıdır.
2014 seçimlerinden sonraki yaklaşık 4 yıl içinde (4 Ocak 2018 tarihine kadar) 107 belediye başkanı görevden alınır. Bu belediye başkanlarından 93’ü HDP veya DBP’li, 9’u AKP’li, 3’ü MHP’li, 2’si ise CHP’lidir (Bianet, 2018a).3 2019’a gelindiğinde HDP’nin belediye başkanlarının 93’ü tutuklanır, 98’i yani neredeyse tamamı görevden alınıp yerlerine kayyum atanır.4
Belediyelere kayyum atanması tartışmaları, ilk olarak 2016 yılının Ağustos ayında, 411 sayılı torba yasa kapsamında gündeme gelmişti. Ancak TBMM’de yapılan görüşmelerde belediyelere kayyum atanmasına ilişkin madde torba yasadan çıkarıldı. Fakat aynı yılın Eylül ayında çıkartılan bir KHK ile belediyelere kayyum atanması resmen hayata geçirildi. 1 Eylül 2016 tarihli 674 sayılı KHK ile yapılan düzenlemede, terör ya da terör örgütlerine yardım ve yataklık suçu sebebiyle hakkında soruşturma açılan ve görevden uzaklaştırılan belediye başkanı veya başkan vekili ya da meclis üyesinin yerine ilgili makamlarca görevlendirme yapılacağı belirtildi. Bu kayyum atama usulü, sonrasında yasalaşarak Belediye Kanunu’nun 45. maddesinde ek fıkra olarak yerini aldı — (Hür, 2024)
Resmi kayyum atamalarının yanı sıra bazı belediyelerde “fiili kayyum” olarak adlandırılan bir uygulamaya da gidilmiştir. Bu belediyelerde seçilmiş eş başkanlar görevden alınmamış, ancak belediyenin iş ve işlemleri kaymakamlığın onayına bağlanmıştır. Ocak 2017 itibarıyla bu durumdaki 14 belediyeden dokuzuna kısa süre içinde resmen de kayyum atanmış; Bağlar, Çınar, Ergani ve Hazro ise fiili statüde kalmıştır. Uygulama, 1580 sayılı Belediye Kanunu’nun 94/E fıkrasıyla mansup reislik uygulanan yerlerde meclis kararlarının valinin onayına bağlanmasını hatırlatmaktadır (Alptekin ve İlhan, 2018; Bianet, 2017a).
2015 – 2019 Kayyum Atanan HDP / DBP Belediyeleri
Toplamda 99 belediye (dördü fiili kayyum)56
| # | Belediye | Başkan / eş başkan | Seçildiği parti | Kayyum atama / görevden uzaklaştırma tarihi | Atanan kayyum | Kayyumun önceki görevi |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Diyarbakır / Silvan | — | BDP | 24 Ağustos 2015 / 11 Eylül 2016 | Murat Kütük → Adem Çelik | Kaymakam |
| 2 | Diyarbakır / Sur | Seyid Narin | BDP | 24 Ağustos 2015 / 11 Eylül 2016 | Bilal Özkan → Abdullah Çiftçi | Vali Yardımcısı |
| 3 | Şırnak / Başverimli | — | BDP | 11 Eylül 2016 | — → Sezer Işıktaş | Kaymakam |
| 4 | Batman | — | BDP | 11 Eylül 2016 | Ertuğ Şevket Aksoy | Vali Yardımcısı |
| 5 | Batman / Beşiri | — | BDP | 11 Eylül 2016 | Mustafa Maslak | Kaymakam |
| 6 | Muş / Bulanık | Figen Yaşar / Rahmi Çelik | BDP | 11 Eylül 2016 | Ömer Şahin → Hacı Arslan Uzan | Kaymakam |
| 7 | Şırnak / Cizre | — | BDP | 11 Eylül 2016 | Ahmet Adanur → Faik Arıcan | Kaymakam |
| 8 | Mardin / Dargeçit | Zeynep Sipçik | BDP | 11 Eylül 2016 | Mehmet Yaşar Yeşiltaş → Rızvan Eroğlu | Kaymakam |
| 9 | Mardin / Derik | Abdülkerim Erdem / Sabahat Çetinkaya | BDP | 11 Eylül 2016 | Muhammed Fatih Safitürk → Hakan Kafkas | Kaymakam |
| 10 | Ağrı / Diyadin | — | BDP | 11 Eylül 2016 | Mekan Çeviren → Olgun Öner | Kaymakam |
| 11 | Van / Edremit | — | BDP | 11 Eylül 2016 | İbrahim Özkan → Atıf Çiçekli | Vali Yardımcısı → Kaymakam |
| 12 | Van / Erciş | Diba Keskin | BDP | 11 Eylül 2016 | Mehmet Şirin Yaşar → Nuri Mehmetbeyoğlu | Kaymakam |
| 13 | Siirt / Eruh | Hüseyin Kılıç | BDP | 11 Eylül 2016 | Murtaza Dayanç | Kaymakam |
| 14 | Batman / Gercüş | — | BDP | 11 Eylül 2016 | Ünal Koç → Mevlüt Şekerci | Kaymakam |
| 15 | Hakkari | Dilek Hatipoğlu / Nurullah Çiftçi | BDP | 11 Eylül 2016 | Cüneyt Epçim | Vali Yardımcısı |
| 16 | Erzurum / Hınıs | — | BDP | 11 Eylül 2016 | Bülent Ay | Kaymakam |
| 17 | Iğdır / Merkez / Hoşhaber | Kasım Ağgün | BDP | 11 Eylül 2016 | Bilgehan Karanfil | Vali Yardımcısı |
| 18 | Batman / Beşiri / İkiköprü | — | BDP | 11 Eylül 2016 | Mustafa Maslak | Kaymakam |
| 19 | Van / İpekyolu | — | BDP | 11 Eylül 2016 | Önder Can → Cemil Öztürk | Vali Yardımcısı |
| 20 | Mardin / Mazıdağı | — | BDP | 11 Eylül 2016 | Halit Benek → Mustafa Dinç | Kaymakam |
| 21 | Mardin / Nusaybin | Sara Kaya / Cengiz Kök | BDP | 11 Eylül 2016 | Ergün Baysal → Mehmet Balıkçılar | Kaymakam |
| 22 | Van / Özalp | Şerafettin Özalp | BDP | 11 Eylül 2016 | Serdar Karal → Ferhat Vardar | Kaymakam |
| 23 | Şırnak / Silopi | — | BDP | 11 Eylül 2016 | Savaş Konak → Sezer Işıktaş | Kaymakam |
| 24 | Şanlıurfa / Suruç | — | BDP | 11 Eylül 2016 | Tarık Açıkgöz | Vali Yardımcısı |
| 25 | Iğdır / Tuzluca | — | BDP | 11 Eylül 2016 | İbrahim Civalek → Abdullah Kadıoğlu | Kaymakam |
| 26 | Muş / Uzgörür | — | BDP | 11 Eylül 2016 | Hacı Arslan Uzan | Kaymakam |
| 27 | Şırnak / İdil | Nevin Oyman Girasun / Mehmet Muhdi Aslan | BDP | 21 Eylül 2016 | — → Zafer Sağ | Kaymakam |
| 28 | Diyarbakır / Hani | Nevin Oktay | BDP | 5 Ekim 2016 | Turan Soğukoluk | Kaymakam |
| 29 | Diyarbakır Büyükşehir7 | Gültan Kışanak / Fırat Anlı | BDP | 1 Kasım 2016 | Cumali Atilla | Etimesgut Kaymakamı |
| 30 | Bitlis / Ovakışla | Ahmet Demir / Servin Karakoç | BDP | 3 Kasım 2016 | Mustafa Akgül | Kaymakam |
| 31 | Şırnak | — | BDP | 5 Kasım 2016 | Turan Bedirhanoğlu | Vali Yardımcısı |
| 32 | Şırnak / Sırtköy | Nuri Akman | BDP | 8 Kasım 2016 | — → Zafer Sağ | Kaymakam |
| 33 | Muş / Varto | Sabite Ekinci | BDP | 11 Kasım 2016 | — → Erkan Kaçmaz | Kaymakam |
| 34 | Mardin Büyükşehir | Ahmet Türk | Bağımsız (BDP) | 16 Kasım 2016 / 17 Kasım 2016 | Mustafa Yaman | Vali |
| 35 | Siirt | Tuncer Bakırhan / Belkıza Beştaş Epözdemir | BDP | 16 Kasım 2016 / 17 Kasım 2016 | Ceyhun Dilşad Taşkın | Vali Yardımcısı |
| 36 | Tunceli | Mehmet Ali Bul / Nurhayat Altun | BDP | 17 Kasım 2016 | — → Tuncay Sonel | Vali |
| 37 | Van Büyükşehir | Bekir Kaya | BDP | 17 Kasım 2016 | İbrahim Taşyapan → Murat Zorluoğlu | Vali |
| 38 | Bitlis | Hüseyin Olan | BDP | 27 Kasım 2016 | — → Oktay Çağatay | Vali |
| 39 | Diyarbakır / Bağlar | — | BDP | 28 Kasım 2016 | — | — |
| 40 | Diyarbakır / Çınar | — | BDP | 28 Kasım 2016 | — | — |
| 41 | Diyarbakır / Ergani | — | BDP | 28 Kasım 2016 | — | — |
| 42 | Bitlis / Güroymak | Mehmet Emin Özkan | BDP | 28 Kasım 2016 | Ufuk Özen Alibeyoğlu | Kaymakam |
| 43 | Diyarbakır / Hazro | — | BDP | 28 Kasım 2016 | — | — |
| 44 | Muş / Malazgirt | Memnune Söylemez / Halis Coşkun | BDP | 2 Aralık 2016 | — → Emre Yalçın | Kaymakam |
| 45 | Mardin / Kızıltepe | Leyla Salman / İsmail Asi | BDP | 4 Aralık 2016 | — → Mehmet Yüzer | Kaymakam |
| 46 | Erzurum / Karayazı | Zeynep Han Bingöl | BDP | 5 Aralık 2016 | — → Eyyüp Özdemir | Kaymakam |
| 47 | Hakkari / Çukurca | Servet Tunç / Hilal Duman | BDP | 8 Aralık 2016 | — → Temel Ayca | Kaymakam |
| 48 | Diyarbakır / Kayapınar | — | BDP | 8 Aralık 2016 | — → Ünal Koç | Kaymakam |
| 49 | Diyarbakır / Yenişehir | — | BDP | 8 Aralık 2016 | — → Serdar Kartal | Kaymakam |
| 50 | Mardin / Artuklu | Sevinç Bozan | BDP | 13 Aralık 2016 | Şakir Öner Öztürk | Kaymakam |
| 51 | Mersin / Akdeniz | Mehmet Fazıl Türk | BDP | 18 Aralık 2016 | — → Muhittin Pamuk | Kaymakam |
| 52 | Hakkari / Yüksekova | — | BDP | 19 Aralık 2016 | — → Ramazan Kendüzler | Kaymakam |
| 53 | Siirt / Baykan | Ali Aydın / Selva Erdoğan | BDP | 20 Aralık 2016 | — → Mehmet Tunç | Kaymakam |
| 54 | Şanlıurfa / Halfeti | Mustafa Bayram | BDP | 23 Aralık 2016 | Şeref Albayrak | Kaymakam |
| 55 | Siirt / Veyselkarani | Enes Cengiz | BDP | 23 Aralık 2016 | — → Mehmet Tunç | Kaymakam |
| 56 | Bitlis / Hizan | İhsan Uğur | BDP | 24 Aralık 2016 | Bülent Hamitoğlu | Kaymakam |
| 57 | Bitlis / Mutki | Özcan Birlik | BDP | 24 Aralık 2016 | — → Serkan Şahin | Kaymakam |
| 58 | Bitlis / Yolalan | Felemez Aydın | BDP | 24 Aralık 2016 | Bülent Hamitoğlu | Kaymakam |
| 59 | Erzurum / Karaçoban | — | BDP | 28 Aralık 2016 | — → Yusuf İzci | Kaymakam |
| 60 | Van / Çatak | Celalettin Bartu / Evin Keve | BDP | 6 Ocak 2017 | — → Hamza Türkmen | Kaymakam |
| 61 | Şırnak / Kumçatı | — | BDP | 6 Ocak 2017 | Turan Bedirhanoğlu | Vali Yardımcısı |
| 62 | Mardin / Ömerli | Süleyman Tekin | BDP | 6 Ocak 2017 | — → M. Emin Taşçı | Kaymakam |
| 63 | Erzurum / Tekman | — | BDP | 6 Ocak 2017 | Kemal Karahan | Kaymakam |
| 64 | Şanlıurfa / Bozova | Zeynel Taş / Fatma Doğan | BDP | 9 Ocak 2017 | — → Zekeriya Göker | Kaymakam |
| 65 | Şanlıurfa / Viranşehir | Emrullah Cin | BDP | 9 Ocak 2017 | — → Ömer Dereci | Kaymakam |
| 66 | Ağrı / Tutak | Fırat Öztürk | BDP | 12 Ocak 2017 | Erkan İsa Erat | Kaymakam |
| 67 | Van / Muradiye | M. Ali Tunç | BDP | 17 Ocak 2017 | — → Harun Yücel | Kaymakam |
| 68 | Şırnak / Fındık | Ahmet Ece | BDP | 18 Ocak 2017 | — → Serhat Doğan | Kaymakam |
| 69 | Van / Başkale | — | BDP | 22 Ocak 2017 | — → Asım Solak | Kaymakam |
| 70 | Diyarbakır / Kulp | Sadiye Süer Baran | BDP | 23 Ocak 2017 | Fatih Dülgeroğlu | Kaymakam |
| 71 | Ağrı / Doğubeyazıt | Murat Rohat Özbay / Delal Tekdemir | BDP | 24 Ocak 2017 | — → Zafer Engin | Kaymakam |
| 72 | Şırnak / Uludere | — | BDP | 27 Ocak 2017 | M. Fatih Yakınoğlu | Kaymakam |
| 73 | Elazığ / Karakoçan | — | BDP | 31 Ocak 2017 | — → Mehmet Kocabey | Kaymakam |
| 74 | Hakkari / Şemdinli | Seferi Yılmaz | BDP | 31 Ocak 2017 | M. Fuat Türkmen | Kaymakam |
| 75 | Van / Gürpınar | — | BDP | 3 Şubat 2017 | Osman Doğramacı | Kaymakam |
| 76 | Diyarbakır / Bismil | — | BDP | 4 Şubat 2017 | — → Kerem Süleyman Yüksel | Kaymakam |
| 77 | Diyarbakır / Kocaköy | Affüllah Kar | BDP | 6 Şubat 2017 | Yusuf Turhan | Kaymakam |
| 78 | Hakkari / Esendere | — | BDP | 7 Şubat 2017 | Mahmut Kaşıkçı | Yüksekova kayyumu (belde başkan vekilliğini de yürüttü) |
| 79 | Siirt / Gökçebağ | Serhat Çiçek | BDP | 7 Şubat 2017 | Ceyhun Dilşad Taşkın | Vali Yardımcısı |
| 80 | Kars / Digor | — | BDP | 9 Şubat 2017 | Mustafa Güngör | Kaymakam |
| 81 | Şırnak / Görümlü | — | BDP | 10 Şubat 2017 | — → Sezer Işıktaş | Kaymakam |
| 82 | Diyarbakır / Lice | Rezan Zuğurli | BDP | 10 Şubat 2017 | — → Abdulkadir Çelik | Kaymakam |
| 83 | Diyarbakır / Dicle | Zülfiye Kişmir | BDP | 13 Şubat 2017 | Alparslan Kılıç | Kaymakam |
| 84 | Van / Çaldıran | — | BDP | 15 Şubat 2017 | Tekin Dündar | Kaymakam |
| 85 | Van / Saray | Abdulkadir Çalışkan / Zilan Aldatmaz | BDP | 15 Şubat 2017 | — → Mehmet Halis Aydın | Kaymakam |
| 86 | Van / Bahçesaray | — | BDP | 16 Şubat 2017 | — → Onur Satıroğlu | Kaymakam |
| 87 | Ağrı | Mukaddes Kubilay | BDP | 1 Mart 2017 | — → Süleyman Elban | Vali |
| 88 | Mardin / Savur | — | BDP | 1 Mart 2017 | — → Bayram Türker | Kaymakam |
| 89 | Şırnak / Beytüşşebap | — | BDP | 3 Mart 2017 | — → İsmail Pendik | Kaymakam |
| 90 | Diyarbakır / Eğil | — | BDP | 8 Mart 2017 | Kürşat Atak | Kaymakam |
| 91 | Şırnak / Balveren | — | BDP | 17 Mart 2017 | Turan Bedirhanoğlu | Vali Yardımcısı |
| 92 | Siirt / Atabağı | — | BDP | 18 Mart 2017 | — → Mehmet Tunç | Kaymakam |
| 93 | Siirt / Beğendik | Dijwar Ulaş | BDP | 30 Mart 2017 | — → Musa Aydemir | Kaymakam |
| 94 | Siirt / Kayabağlar | — | BDP | 12 Nisan 2017 | — → İhsan Emre Aydın | Kaymakam |
| 95 | Muş / Rüstemgedik | — | BDP | 14 Nisan 2017 | Hacı Arslan Uzan | Kaymakam |
| 96 | Muş / Konakkuran | Bülent Ateş | BDP | 10 Mayıs 2017 | — → Emre Yalçın | Kaymakam |
| 97 | Tunceli / Mazgirt / Akpazar | — | BDP | 12 Mayıs 2017 | Kenan Aktaş | Kaymakam |
| 98 | Muş / Erentepe | — | BDP | 13 Haziran 2017 | Hacı Arslan Uzan | Kaymakam |
| 99 | Adıyaman / Kömür | Hüseyin Yuka | BDP | 17 Ağustos 2018 / 30 Ağustos 2018 | — | — |
Bu dönem diğer partilerden görevden alınan 4 belediye başkanının bilgisine ulaşılabilmiştir ve dördünün görevden alınma gerekçesi de “Fettullahçı Terör Örgütü” (FETÖ) ile “iltisaklı olmak”tır.
-
Adana Pozantı Belediyesi’nin MHP’li Belediye Başkanı Mustafa Çay, FETÖ/PDY soruşturması kapsamında gözaltına alınır; adli kontrolle serbest bırakıldıktan sonra savcının itirazı üzerine 5 Ağustos 2016’da tutuklanır. İçişleri Bakanlığı 11 Eylül 2016’da belediyeye Mahmut Sami Baysal’ı görevlendirir (Habertürk, 2016; Sözcü, 2016b; İçişleri Bakanlığı, 2016a).
-
Giresun Çamoluk Belediyesi’nin AKP’li Belediye Başkanı Savaş Akarçeşme, FETÖ/PDY soruşturması kapsamında tutuklanır. İçişleri Bakanlığı 11 Eylül 2016’da belediyeye Musa Varıcı’yı görevlendirir (Sözcü, 2016b; İçişleri Bakanlığı, 2016a).
-
Konya Ilgın Belediyesi’nin AKP’li Belediye Başkanı Halil İbrahim Oral, FETÖ/PDY ile bağlantısı olduğu gerekçesiyle AKP’den ihraç edilir; 27 Ağustos 2016’da gözaltına alınır ve tutuklanır. İçişleri Bakanlığı 11 Eylül 2016’da belediyeye Mehmet Karahan’ı görevlendirir (Sözcü, 2016a; İçişleri Bakanlığı, 2016a).
-
Erzurum Aşkale Belediyesi’nin AKP’li Belediye Başkanı Enver Başaran, 18 Ağustos 2016’da FETÖ soruşturması kapsamında tutuklanır. İçişleri Bakanlığı 11 Eylül 2016’da belediyeye Şenol Polat’ı görevlendirir (Sözcü, 2016b; İçişleri Bakanlığı, 2016a).
Mart 2019 Seçimleri
Bu seçimlerde AKP ve MHP “Cumhur İttifakı”, CHP ve Meral Akşener’in genel başkanlığında MHP’den kopmalarla kurulmuş olan İYİ Parti de “Millet İttifakı” olarak çeşitli seçim bölgelerinde birbirlerini desteklerler. Seçim sonucunda AKP birinci parti pozisyonunu korusa da İstanbul ve Ankara başta olmak üzere birçok ili kaybeder. 30 büyükşehir belediye başkanlığından 15’ini AKP, 11’ini CHP, 3’ünü HDP ve 1’ini MHP kazanır. 51 il belediye başkanlığının ise 24’ünü AKP, 10’unu CHP, 10’unu MHP, 5’ini HDP, 1’ini TKP, 1’ini bağımsız aday (Kırklareli) elde eder.
Ülke genelindeki büyükşehirler hariç toplam 1355 belediyeden 742’sini AKP, 240’ını CHP, 233’ünü MHP, 57’sini HDP, 24’ünü İYİ Parti, 21’ini ise Saadet Partisi kazanır.8
31 Mart 2019 yerel seçim sonuçları
| Parti | Oy sayısı | Oy oranı (%) | Kazanılan başkanlık | Başkanlık oranı (%) |
|---|---|---|---|---|
| Adalet ve Kalkınma Partisi | 18.368.421 | 42,55 | 742 | 54,76 |
| Cumhuriyet Halk Partisi | 12.868.053 | 29,81 | 240 | 17,71 |
| İYİ Parti | 3.351.438 | 7,76 | 24 | 1,77 |
| Milliyetçi Hareket Partisi | 3.211.038 | 7,44 | 233 | 17,20 |
| Halkların Demokratik Partisi | 1.951.185 | 4,52 | 57 | 4,21 |
| Saadet Partisi | 1.256.235 | 2,91 | 21 | 1,55 |
| Büyük Birlik Partisi | 685.793 | 1,59 | 10 | 0,74 |
| Demokratik Sol Parti | 418.055 | 0,97 | 6 | 0,44 |
| Demokrat Parti | 415.213 | 0,96 | 8 | 0,59 |
| Bağımsızlar | 383.282 | 0,89 | 13 | 0,96 |
| Bağımsız Türkiye Partisi | 137.887 | 0,32 | 0 | 0,00 |
| Vatan Partisi | 69.156 | 0,16 | 0 | 0,00 |
| Türkiye Komünist Partisi | 48.615 | 0,11 | 1 | 0,07 |
| Hür Dava Partisi | 0 | 0,00 | 0 | 0,00 |
| Toplam | 43.164.371 | 100 | 1.355 | 100 |
Önceki dönemde gerçekleştirilen yoğun operasyonlar ve belediyelerinin neredeyse tamamına kayyum atanması uygulamaları sonucunu verir ve HDP’nin kazandığı belediyelerin sayısı 100’den 65’e kadar geriler. Yukarıdaki listenin 57 belediye ve 3 büyükşehir olmak üzere 60 olmasının nedeni kazanan HDP’li adayların bazılarına mazbatalarının verilmemesidir. Bu dönem HDP 3 büyükşehir ve 62 il, ilçe ve belde olmak üzere 65 başkanlık kazanır. Ancak bu belediyelerden 6’sına KHK ile kamu görevinden ihraç edildikleri gerekçesiyle mazbataları verilmez ve aşağıdaki 6 belediyenin başkanlığı ikinci gelen AKP’li adaylara verilir (Evrensel, 2020).9
-
Diyarbakır Bağlar Belediyesi (Yüzde 70 oy oranı ile kazanılmıştı)
-
Kars Digor Dağpınar Belde Belediyesi (Yüzde 54 oy oranı ile kazanılmıştı)
-
Van Edremit Belediyesi (Yüzde 54 oy oranı ile kazanılmıştı)
-
Van Çaldıran Belediyesi (Yüzde 53 oy oranı ile kazanılmıştı)
-
Van Tuşba Belediyesi (Yüzde 53 oy oranı ile kazanılmıştı)
-
Erzurum Tekman Belediyesi (Yüzde 49 oy oranı ile kazanılmıştı)
HDP’nin elinde kalan 60 belediyeden büyük çoğunluğuna ise kayyum atanır. 2021 yılı Nisan ayı itibariyle HDP’nin elinde sadece üçü ilçe ikisi belde olmak üzere 5 belediye yönetimi kalır (Adıyaman/Kömür, Ağrı/Patnos, Diyarbakır/Çınar, Şırnak/Silopi, Şırnak/Balveren).
Kayyum atanan HDP’li belediyeler şunlardır:5
| # | Belediye | Başkan / eş başkan | Seçildiği parti | Kayyum atama / görevden uzaklaştırma tarihi | Atanan kayyum | Kayyumun önceki görevi |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Van | — | HDP | 19 Ağustos 2019 | — | — |
| 2 | Mardin | — | HDP | 19 Ağustos 2019 | — | — |
| 3 | Diyarbakır | — | HDP | 19 Ağustos 2019 | — | — |
| 4 | Diyarbakır / Kulp | — | HDP | 17 Eylül 2019 | — | — |
| 5 | Erzurum / Karayazı | — | HDP | 18 Eylül 2019 | — | — |
| 6 | Hakkari | — | HDP | 18 Ekim 2019 | — | — |
| 7 | Hakkari / Yüksekova | — | HDP | 18 Ekim 2019 | — | — |
| 8 | Mardin / Nusaybin | — | HDP | 18 Ekim 2019 | — | — |
| 9 | Van / Erciş | — | HDP | 22 Ekim 2019 | — | — |
| 10 | Diyarbakır / Kayapınar | — | HDP | 22 Ekim 2019 | — | — |
| 11 | Diyarbakır / Bismil | — | HDP | 22 Ekim 2019 | — | — |
| 12 | Diyarbakır / Kocaköy | — | HDP | 22 Ekim 2019 | — | — |
| 13 | Şırnak / Cizre | — | HDP | 29 Ekim 2019 | — | — |
| 14 | Van / Saray | — | HDP | 2 Kasım 2019 | — | — |
| 15 | Mardin / Kızıltepe | — | HDP | 4 Kasım 2019 | — | — |
| 16 | Van / İpekyolu | — | HDP | 9 Kasım 2019 | — | — |
| 17 | Şırnak / İdil | — | HDP | 13 Kasım 2019 | — | — |
| 18 | Diyarbakır / Yenişehir | — | HDP | 13 Kasım 2019 | — | — |
| 19 | Diyarbakır / Hazro | — | HDP | 13 Kasım 2019 | — | — |
| 20 | Tunceli / Mazgirt / Akpazar | — | HDP | 13 Kasım 2019 | — | — |
| 21 | Şanlıurfa / Suruç | — | HDP | 16 Kasım 2019 | — | — |
| 22 | Mardin / Mazıdağı | — | HDP | 16 Kasım 2019 | — | — |
| 23 | Mardin / Derik | — | HDP | 16 Kasım 2019 | — | — |
| 24 | Mardin / Savur | — | HDP | 16 Kasım 2019 | — | — |
| 25 | Van / Muradiye | — | HDP | 7 Aralık 2019 | — | — |
| 26 | Van / Özalp | — | HDP | 7 Aralık 2019 | — | — |
| 27 | Van / Başkale | — | HDP | 7 Aralık 2019 | — | — |
| 28 | Batman / Beşiri / İkiköprü | — | HDP | 7 Aralık 2019 | — | — |
| 29 | Muş / Varto | — | HDP | 18 Aralık 2019 | — | — |
| 30 | Muş / Bulanık | — | HDP | 18 Aralık 2019 | — | — |
| 31 | Muş / Erentepe | — | HDP | 18 Aralık 2019 | — | — |
| 32 | Diyarbakır / Sur | — | HDP | 21 Aralık 2019 | — | — |
| 33 | Batman | — | HDP | 23 Mart 2020 | — | — |
| 34 | Diyarbakır / Ergani | — | HDP | 23 Mart 2020 | — | — |
| 35 | Diyarbakır / Eğil | — | HDP | 23 Mart 2020 | — | — |
| 36 | Diyarbakır / Lice | — | HDP | 23 Mart 2020 | — | — |
| 37 | Diyarbakır / Silvan | — | HDP | 23 Mart 2020 | — | — |
| 38 | Bitlis / Güroymak | — | HDP | 23 Mart 2020 | — | — |
| 39 | Iğdır / Halfeli | — | HDP | 23 Mart 2020 | — | — |
| 40 | Siirt / Gökçebağ | — | HDP | 23 Mart 2020 | — | — |
| 41 | Iğdır | — | HDP | 15 Mayıs 2020 | — | — |
| 42 | Siirt | — | HDP | 15 Mayıs 2020 | — | — |
| 43 | Siirt / Baykan | — | HDP | 15 Mayıs 2020 | — | — |
| 44 | Siirt / Kurtalan | — | HDP | 15 Mayıs 2020 | — | — |
| 45 | Muş / Altınova | — | HDP | 15 Mayıs 2020 | — | — |
| 46 | Elazığ / Sarıcan | — | HDP | 24 Haziran 2020 | — | — |
| 47 | Ağrı / Diyadin | — | HDP | 13 Temmuz 2020 | — | — |
| 48 | Kars | — | HDP | 2 Ekim 2020 | — | — |
| 49 | Erzurum / Karaçoban | — | HDP | 2 Mart 2021 | — | — |
HDP dışında görevden uzaklaştırılan diğer partilere mensup belediye başkanlarından bazıları da şunlardır:
-
İzmir Urla Belediyesi’nin CHP’li Belediye Başkanı İbrahim Burak Oğuz, 18 Aralık 2019’da görevden uzaklaştırılır (Medyascope, 2019).
-
Yalova Belediyesi’nin CHP’li Belediye Başkanı Vefa Salman, nitelikli dolandırıcılık, sahtecilik vs. gerekçeleriyle hakkında açılan soruşturmalar nedeniyle görevinden uzaklaştırılır. 27 Şubat 2020. Salman’ın görevden uzaklaştırılmasının ardından belediye meclisinde yapılan oylama sonucu AKP’li Mustafa Tutuk vekil olarak seçilir. (Independent Türkçe, 2021b)
-
Bilecik Belediyesi’nin CHP’li Belediye Başkanı Semih Şahin, rüşvet iddiaları nedeniyle yürütülen soruşturmalar gerekçe gösterilerek görevden uzaklaştırılır. 25 Şubat 2022 (Cumhuriyet, 2022).
-
Çanakkale Çan Belediyesi’nin CHP’li Belediye Başkanı Bülent Öz, hakkında rüşvet ve irtikap iddiasıyla yürütülen soruşturmalar nedeniyle görevden uzaklaştırılır. 14 Haziran 2022 (Sözcü, 2022a).
-
İzmir Menderes Belediyesi’nin CHP’li Belediye Başkanı Mustafa Kayalar, rüşvet ve yolsuzluk iddiaları nedeniyle yürütülen soruşturmalar nedeniyle görevinden uzaklaştırılır. 7 Temmuz 2022 (Sözcü, 2022b).
-
Aksaray Yenikent Belde Belediyesi’nin bağımsız belediye başkanı Mehmet Emin Yumuşak, haksız kazanç elde ettiği ve belediyeyi zarara uğrattığı gerekçeleriyle hakkında açılan dava nedeniyle görevinden uzaklaştırılır. 7 Temmuz 2022
Bu dönem, kayyum uygulaması olmasa da sonraki yıllarda CHP’li belediyelere uygulanan baskı ve şantaj iddialarıyla çokça yaşanan belediye başkanı transferlerinin de örnekleri yaşanır. HDP’nin Batman Kozluk Belediye Başkanı Ayhan Eren ile Batman Kozluk Bekirhan Belde Belediyesi Başkanı Fırat Karabulut 10 Aralık 2019 tarihinde HDP’den istifa ettikten sonra 13 Ağustos 2020 tarihinde AKP’ye katılırlar (T24, 2020). Yine HDP’nin Diyarbakır Dicle’den belediye başkanı seçilen Felat Aygören ile Saadet Partisi’nin Giresun Dereli Yavuzkemal Beldesi’nden belediye başkanı seçilen Adem Önal, 2021 Temmuz ayında AKP’ye katılırlar (Independent Türkçe, 2021a). Ayrıca HDP’nin Iğdır Hoşhaber Belediye Başkanı Ahmet Karasu 2020 Eylül’ünde “çabalarının HDP içerisindeki bazı kişileri de rahatsız ettiğini” dile getirerek partisinden istifa ederken (Independent Türkçe, 2020) Ağrı Doğubeyazıt Belediye Başkanı Yıldız Acar da 2020 Temmuz’unda partisinden ihraç edilir (Van Gazetesi, 2020).
Bu seçim döneminde AKP ve MHP’lilere yönelik de tespit edilebilen az sayıda soruşturma ve görevden alma söz konusudur:
-
Osmaniye’nin MHP’li Belediye Başkanı Kadir Kara’nın ismi, 6 Şubat 2023 tarihinde yaşanan depremin ardından 105 kişinin yaşamını yitirdiği Bilge Sitesi davasında gündeme gelir. İddianame 18 Haziran tarihinde hazırlanır. Kara, sitenin inşa edildiği dönem İmar Müdürü olduğu için davaya sanık olarak eklenmesi istenir ancak davaya görev süresi bittikten sonra dahil edilir. 8 Ocak 2025’te sonuçlanan dava kapsamında Kara hakkında “Bilinçli taksirle birden fazla insanın ölümüne ve yaralanmasına neden olma” gerekçesiyle 21 yıl hapis cezasına hükmedilir (Oflaz vd., 2025). Kara tutuklanır ancak 48 saat sonra tahliye edilir.
-
2019 seçimlerinde Diyarbakır Bağlar Belediyesi’nde HDP birinci parti çıkmasına rağmen YSK’nin mazbatayı verdiği AKP’li Hüseyin Beyoğlu hakkında 2023 yılı sonunda “rüşvet” iddiasıyla soruşturma başlatılır ve “yurtdışına çıkış yasağı”na hükmedilir. Ancak Beyoğlu görevine yeni seçimlere kadar devam eder (Aslan, 2024). Dava görev süresinin sonrasında tamamlanır ve Beyoğlu hakkında “rüşvet almaya teşebbüs”ten 2 yıl 11 ay hapis cezasına hükmedilir (Medyascope, 2025). Ancak Beyoğlu hakkında asıl dava “suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama” iddiasıyla Nisan 2026’da açılır. Basına yansıyan haberlere göre Beyoğlu’nun göreve geldiğinde 13,5 milyon olarak beyan ettiği mal varlığı görev süresinin sonunda 323,6 milyona yükselmiştir (Nefes, 2026a).
-
Şırnak Uludere Belediyesi’nin AKP’li Belediye Başkanı Sait Ürek hakkında 6 Ocak 2022 tarihinde “ihaleye fesat karıştırmak ve rüşvet” gerekçeleriyle 3 yıl 1 ay 15 gün hapis cezasına hükmedilir. Bu karara rağmen Ürek görevden alınmaz ve yeni seçime kadar belediye başkanlığını sürdürür.
-
Şırnak Uludere Hilal Beldesi Belediye Başkanı Cevher Benek hakkında 6 Ocak 2022 tarihinde “ihaleye fesat karıştırmak ve rüşvet” suçlarından ikişer defa 3 yılın üstünde ceza verilmesine hükmedilir. Kararı veren mahkeme hem Uludere Belediye Başkanı Sait Ürek hem de Hilal Belediye Başkanı Benek hakkında “mahkumiyet kararlarının kesinleşmesi beklenmeksizin görevden alınmaları için İçişleri Bakanlığı’na bildirimde bulunulmasına” da karar verir (Kısa Dalga, 2022). Ancak korucu başı olan Benek görevden alınmadığı gibi 2024’te de aday gösterilir ve tekrar belediye başkanı seçilir (Cebe, 2024).10
Bu dört örnek dahi iktidarın çifte standardının açık ifşasıdır. Muhalefet partilerine mensup belediye başkanlarının görevden alınması için soruşturma dahi yeterli görülürken, Cumhur İttifakı kendi partilerinin belediye başkanları hakkında mahkumiyet kararı olmasına rağmen görevden uzaklaştırma yetkisini kullanmaktan imtina etmiştir.
Notlar
-
Kaynak: YSK, 30 Mart 2014 Mahalli İdareler Genel Seçimi, Liste-3: Belediye Başkanlığı Seçimleri Sonucu (cezaevi seçmenleri dahil). Yenileme seçimi yapılmasına karar verilen yerlere ilişkin bilgiler sonuçlara dahil edilmemiştir. ↩
-
BDP, 2014 yılında gerçekleştirdiği kongre ile Demokratik Bölgeler Partisi (DBP) adını alıp faaliyet alanını Kürt coğrafyasıyla sınırlarken, BDP milletvekillerinin ikisi hariç tamamı HDP’ye geçiş yaparlar. ↩
-
Yine aynı döneme ilişkin İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’nun açıklamasına yer veren bir başka yazı için bakınız: (Diken, 2017). ↩
-
HDP’nin 2019 tarihli Kayyım Raporu, Ağustos 2015’ten itibaren 93 belediye eşbaşkanının tutuklandığını belirtmektedir (HDP, 2019: 20). Aynı sayıyı DBP’nin 2017 tarihli raporu da vermektedir (DBP, 2017: 31). ↩
-
Birden fazla kayyum adı yazılıysa kayyumlar kronolojik sırayla, “→” ile ayrılarak verilmiştir; ilk atanan kayyumun adı bilinmiyorsa “—” yazılmıştır. İki tarih yazılıysa ilki görevden uzaklaştırma, ikincisi kayyum atama tarihidir. Kayyum adları ve görevleri (Alptekin ve İlhan, 2018), (HDP, 2019) ve (İçişleri Bakanlığı, 2016a; İçişleri Bakanlığı, 2016b; İçişleri Bakanlığı, 2016c) kaynaklarına dayanır. ↩ ↩2
-
İçişleri Bakanlığı, 6 Kasım 2018 tarihli açıklamasında 94 belediye başkanının görevden uzaklaştırıldığını belirtir (İçişleri Bakanlığı, 2018). Tablonun ilk 98 satırı, dördü fiili kayyum olmak üzere bu 94 resmî kayyum atamasına karşılık gelir. Kömür Belediyesi (99. satır) ise 17 Ağustos 2018’de başkanın görevden uzaklaştırılması ve 30 Ağustos 2018’de kayyum atanmasıyla bu açıklamadan önce gerçekleşmiş olmasına rağmen Bakanlığın sayısına dahil görünmemektedir; bu satırla toplam 99’a, resmî atama sayısı ise 95’e çıkar. Aradaki bir belediyelik farkın nedeni kaynaklarda açıklanmamıştır. ↩
-
Eş başkanlar Gültan Kışanak ve Fırat Anlı’nın 25 Ekim 2016’da gözaltına alınıp tutuklanmasının ardından 1 Kasım 2016’da Etimesgut Kaymakamı Cumali Atilla kayyum olarak atanır. Kayyum Atilla, 31 Mart 2019 seçimlerinde AKP’nin Diyarbakır Büyükşehir adayı olur ve HDP’nin adayı Adnan Selçuk Mızraklı karşısında kaybeder. Kayyumun, yönettiği belediyede iktidar partisinin adayı olması, kayyum uygulamasının idari bir tedbirden öte siyasal bir işlev gördüğünü de göstermektedir. ↩
-
Kaynak: YSK, 31 Mart 2019 Mahalli İdareler Genel Seçimi, Liste-3: Belediye Başkanlığı Seçimleri Sonucu. Kırıkkale-Keskin, Artvin-Yusufeli, Denizli-Honaz ve Adıyaman-Besni-Kesmetepe (Belde) belediye başkanlığı seçimleri iptal edildiği için sonuçlara dahil edilmemiştir. ↩
-
HDP kaynakları 31 Mart 2019 seçimlerinde partinin 3 büyükşehir, 5 il, 45 ilçe ve 12 belde olmak üzere 65 belediyede birinci geldiğini belirtmektedir (HDP, 2020: 4). Ancak bu bilanço ile YSK’nın kesin sonuçları arasında sayısal bir uyumsuzluk bulunmaktadır. Seçimi kazanan altı HDP adayına KHK ile ihraç edilmiş olmaları gerekçesiyle mazbata verilmemesine rağmen (Evrensel, 2020), YSK’nın kesin sonuçlarında HDP 3 büyükşehir ve 57 diğer belediye olmak üzere toplam 60 belediye başkanlığıyla görünmektedir. Altı mazbata vakası hesaba katıldığında bu rakam, HDP’nin sandıkta 65 değil 66 belediyede birinci gelmiş olması gerektiğini düşündürmektedir. ↩
-
Bazı kaynaklarda Hilal Belde Belediye Başkanı’nın adı Cafer Benek olarak geçmektedir. ↩