↑↓ seç↵ açCtrlK aç/kapat

Sandıktan Kayyuma · 1994–2014

1994 – 2014

Kürt Belediyeleri

Kürt siyasal hareketinin belediyeleri ve tutuklama dalgaları

Kürt Hareketinin Yerel Yönetimlerde Yükselişi ve Artan Baskı

1994 Yerel Seçimleri Ve Görevden Almalar

27 Mart 1994’te yapılan yerel seçimlerde Refah Partisi’nin (RP) oylarını büyük oranda arttırdığı görülür. 76 il merkezi belediyesinden 28’ini Refah Partisi, 14’ünü ANAP, 12’sini DYP, 10’unu SHP, 7’sini MHP ve 5’ini de CHP kazanır. Büyükşehir belediye başkanlıklarında da benzer bir tablo vardır. 15 büyükşehir belediye başkanlığından 6’sını RP, 3’ünü ANAP, 3’ünü DYP, 2’sini SHP, 1’ini de CHP alır.

Ülke genelindeki 2.710 belediye dikkate alındığında ise tablo farklılaşmakta ve sıralama DYP, ANAP, SHP, RP halini almaktadır.1

27 Mart 1994 yerel seçim sonuçları

Parti Oy sayısı Oy oranı (%) Kazanılan başkanlık* Başkanlık oranı (%)
Anavatan Partisi 4.527.710 22,76 793 29,26
Doğru Yol Partisi 3.774.378 18,97 886 32,69
Refah Partisi 3.769.721 18,95 329 12,14
Sosyaldemokrat Halkçı Parti 3.348.869 16,83 436 16,09
Demokratik Sol Parti 1.581.599 7,95 23 0,85
Milliyetçi Hareket Partisi 1.500.523 7,54 118 4,35
Cumhuriyet Halk Partisi 869.921 4,37 64 2,36
Büyük Birlik Partisi 188.284 0,95 11 0,41
Bağımsızlar 154.379 0,78 44 1,62
Demokrat Parti 63.376 0,32 6 0,22
Millet Partisi 34.208 0,17 0 0,00
Yeniden Doğuş Partisi 33.875 0,17 0 0,00
İşçi Partisi 32.089 0,16 0 0,00
Sosyalist Birlik Partisi 18.403 0,09 0 0,00
Toplam (geçerli oy) 19.897.335 100 2.710 100

İçişleri Bakanlığı’nın verilerine göre 1995’te 11, 1996’da 8, 1997’de 9, 1998’de 4 belediye başkanı görevden uzaklaştırılır. 1999’da ise görevden uzaklaştırma yaşanmaz (Çelik, 2005: 150). Bu dönem görevden uzaklaştırılan belediye başkanlarının partilerine göre dağılımını içeren bir liste yoktur. Yapılan medya taramasında aşağıdaki verilere ulaşılabilmiştir:

  1. 14 Mayıs 1994. Edirne İpsala’nın ANAP’lı belediye başkanı “bakanlığa ulaşan şikayetler üzerine” görevden alınır (Milliyet, 15 Mayıs 1994).

  2. 17 Ekim 1994. Muğla Datça’nın ANAP’lı belediye başkanı “saptanan yolsuzluk olayları üzerine” görevden alınır (Milliyet, 18 Ekim 1994).

  3. 12 Aralık 1994. Kütahya’nın Emet ilçesinde DYP’li Belediye Başkanı İsmail Fidancı, görevi kötüye kullanma suçundan aldığı 1 yıl 2 aylık hapis cezasının Yargıtay tarafından onanarak kesinleşmesi üzerine seçilme yeterliliğini kaybeder. İçişleri Bakanlığının başvurusu üzerine Danıştay 8. Dairesi 12 Aralık 1994 tarihli kararıyla Fidancı’nın belediye başkanlığından düşürülmesine karar verir (TBMM Tutanak, 1995: 455). Fidancı’nın karara yaptığı itirazın da reddedilmesinin ardından görevden alınır ve belediye, seçim yapılıncaya kadar mansup başkan tarafından yönetilir (Resmi Gazete, 14.02.1995). 1995 ara seçim takvimine yetişilemediği için Emet’te seçim yapılamaz ve mansup yönetim bir süre daha devam eder.

  4. 13 Ekim 1995. Balıkesir Altınoluk’un “RP Lideri Erbakan’ın iki villasını spor kompleksi yapmak üzere” kamulaştıran CHP’li belediye başkanı görevden alınır (Milliyet, 14 Ekim 1995; 15 Ekim 1995).

  5. 13 Ekim 1995. Sakarya Serdivan’ın RP’li belediye başkanı “göl alanında yapılaşmaya izin verdiği” gerekçesiyle görevden alınır (Milliyet, 14 Ekim 1995).

  6. 13 Ekim 1995. Kayseri Yeşilhisar’ın CHP’li belediye başkanı Mustafa Ayan, “hakkında yolsuzluk iddiasıyla soruşturma açıldığı” gerekçesiyle görevden alınır (Milliyet, 14 Ekim 1995).

  7. İzmir Balçova’nın ANAP’lı belediye başkanı “teftiş sonrası müfettişlerin önerisiyle” görevden alınır (Milliyet, 14 Ekim 1995; 15 Ekim 1995).

  8. 19 Nisan 1996. Antalya Varsak’ın bağımsız belediye başkanı iki eşi olduğu gerekçesiyle “hakkında yürütülmekte olan soruşturma” nedeniyle görevden alınır (Milliyet, 20 Nisan 1996).

  9. 5 Haziran 1996, Antalya Side’nin DYP’li belediye başkanı “resmi evrakta tahrifat yaptığı” gerekçesiyle görevden alınır (Milliyet, 6 Haziran 1996).

  10. 4 Şubat 1997. Ankara Sincan’ın RP’li belediye başkanı irticai faaliyetler nedeniyle hakkında yürütülen soruşturma gerekçesiyle görevden alınır (Milliyet, 5 Şubat 1997; 6 Şubat 1997).

  11. 16 Eylül 1997. Kahramanmaraş Bakraç’ın DTP’li (Demokrat Türkiye Partisi) belediye başkanı “hayali yaratılan kadrolara yapılan atamalar” gerekçesiyle görevden alınır (Milliyet, 18 Eylül 1997; 5 Nisan 1998).

  12. 16 Eylül 1997. Kahramanmaraş Esence’nin DYP’li belediye başkanı “hayali yaratılan kadrolara yapılan atamalar” gerekçesiyle görevden alınır (Milliyet, 18 Eylül 1997; 5 Nisan 1998).

  13. 12 Şubat 1998. Refah Partisi’nin Kayseri Belediye Başkanı Şükrü Karatepe’nin “irticai faaliyetler” nedeniyle çarptırıldığı bir yıl hapis cezası Yargıtay tarafından onaylanınca Danıştay, Karatepe’nin başkanlığını düşürür (Milliyet, 13 Şubat 1998). Karatepe, 24 Nisan tarihinde hapse girer (Milliyet, 24 Nisan 1998).

  14. 26 Mart 1998. Diyarbakır Yenişehir bağımsız belediye başkanı (kapatılan RP’li) “yolsuzluk” gerekçesiyle görevden alınır (Milliyet, 31 Mart 1998).

  15. 26 Mart 1998. Siirt Eruh’un DYP’li belediye başkanı görevden alınır (Milliyet, 31 Mart 1998).

  16. 30 Mart 1998. İstanbul Kartal’ın FP’li belediye başkanı “irticai faaliyetlerde bulunduğu” gerekçesiyle görevden alınır (Milliyet, 31 Mart 1998).

  17. 28 Ekim 1998. Ağrı’nın FP’li belediye başkanı “Atatürk’e hakaret” ettiği gerekçesiyle görevden alınır (Milliyet, 29 Ekim 1998).

Bu dönemde kısa dönemli ve teknik diyebileceğimiz (başkanın milletvekili adayı olmak için ayrılması, seçimin iptali vs.) mansup atamaları da yaşanmıştır:

  • 12 belediye: 27 Mart 1994 seçimlerinden sonra belediye başkanlığı seçimleri iptal edilen Siirt’in Baykan, Mersin’in (İçel) Tarsus ilçesine bağlı Yeşiltepe, Isparta’nın Senirkent, Afyon’un Bolvadin, Malatya’nın Darende ilçesine bağlı Ilıca, Adana’nın Ceyhan ilçesine bağlı Kurtkulağı ve Kurtpınar, Manisa’nın Kırkağaç ilçesine bağlı Gelenbe, Nevşehir’in Kozaklı ilçesine bağlı Karasenir, İzmir’in Bayındır ilçesine bağlı Canlı, İzmir’in Karaburun ve Nevşehir merkez belediyeleri, Bakanlar Kurulu’nun 18 Nisan 1994 tarihli kararıyla yeni seçim yapılıncaya kadar mansup belediye başkanlarınca yönetilir (Resmi Gazete, 29.04.1994).

Resmi GazeteResmi Gazete, 29 Nisan 1994, Sayı 21919, Karar Sayısı 94/5501

94/5501 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı · 18 Nisan 1994

“27 Mart 1994 Mahalli İdareler Genel Seçimlerinden sonra çeşitli nedenlerle belediye başkanlığı seçimi yetkili seçim kurullarınca iptal edilen ekli listede belirtilen yerlerin belediye başkanlıklarının, bu yerlerde seçim yenileninceye kadar mansup belediye başkanlarınca yönetilmesi; İçişleri Bakanlığı’nın 31/3/1994 tarihli ve 4248 sayılı yazısı üzerine, 1580 sayılı Kanunun 94 üncü maddesine göre, Bakanlar Kurulunca 18/4/1994 tarihinde kararlaştırılmıştır.”

Belgeyi gör →
  • Fatih ve Yalova: 27 Mart 1994 seçimlerinden sonra belediye başkanlığı seçimleri iptal edilen İstanbul’un Fatih ve Yalova belediyeleri, Bakanlar Kurulu’nun 8 Mayıs 1994 tarihli kararıyla yeni seçim yapılıncaya kadar mansup belediye başkanlarınca yönetilir (Resmi Gazete, 20.05.1994).

  • Köprüköy: Kırıkkale’nin Keskin ilçesine bağlı Köprüköy Belediyesi, Bakanlar Kurulu’nun 9 Mart 1998 tarihli kararıyla belediye meclisi teşekkül edinceye kadar mansup belediye başkanınca yönetilir (Resmi Gazete, 25.03.1998).

1999 Yerel Seçimleri Ve Görevden Almalar

1999 yerel seçimleri 1968 yılında Cumhuriyet Senatosu için yapılan kısmi birleşik seçimden sonra yerel ve genel seçimlerin birlikte yapıldığı ilk seçim olur. Bu seçimlerde Demokratik Sol Parti (DSP) ile Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) oylarında büyük bir artış yaşanır ve ilk iki sırayı alırlar. Üçüncü sırayı ise kapatılan Refah Partisi kadrolarının kurduğu Fazilet Partisi (FP) alır. Bu üç partiyi ANAP, DYP, CHP, Halkın Demokrasi Partisi (HADEP) ve Büyük Birlik Partisi (BBP) izler. Genel seçimlerde sıralama böyle olsa da yerel seçimlerde tablo farklıdır ve gerek büyük şehir belediye başkanlıklarında gerekse de belediye başkanlığı seçimlerinde en fazla oyu Fazilet Partisi alır. Toplam 15 büyükşehir belediyesi başkanlığından 4’üne FP, 4’üne DSP, 3’üne CHP, 2’sine ANAP ve birer tanesine de MHP ile HADEP’li isimler seçilirler.

Belediye başkanlıklarında ise oy oranı ve il ve ilçelerde örgütlenme düzeyine bağlı olarak alınan oy ile kazanılan belediye başkanlıkları dağılımı doğru orantılı olmaz. Oy sıralaması FP, ANAP, DSP, MHP, CHP, DYP, HADEP, BBP, DTP şeklinde ilerlese de kazanılan belediye başkanlıklarında sıralama ANAP, DYP, MHP, FP, CHP, DSP, HADEP, BBP, DTP şeklinde gerçekleşir.2

18 Nisan 1999 yerel seçim sonuçları

Parti Oy sayısı Oy oranı (%) Kazanılan başkanlık Başkanlık oranı (%)
Fazilet Partisi 4.304.897 18,42 488 15,16
Anavatan Partisi 4.072.700 17,43 779 24,20
Demokratik Sol Parti 3.552.236 15,20 193 6,00
Milliyetçi Hareket Partisi 3.541.220 15,15 499 15,50
Cumhuriyet Halk Partisi 3.227.096 13,81 373 11,59
Doğru Yol Partisi 2.986.988 12,78 736 22,86
Halkın Demokrasi Partisi 788.087 3,37 38 1,18
Büyük Birlik Partisi 285.961 1,22 25 0,78
Demokrat Türkiye Partisi 164.645 0,70 14 0,43
Bağımsızlar 150.647 0,64 61 1,89
Özgürlük ve Dayanışma Partisi 113.463 0,49 2 0,06
Barış Partisi 36.834 0,16 6 0,19
Demokrat Parti 31.233 0,13 4 0,12
Millet Partisi 31.133 0,13 0 0,00
Emeğin Partisi 21.498 0,09 0 0,00
İşçi Partisi 20.509 0,09 0 0,00
Liberal Demokrat Parti 20.013 0,09 0 0,00
Yeniden Doğuş Partisi 15.071 0,06 0 0,00
Demokrasi ve Barış Partisi 3.510 0,02 1 0,03
Değişen Türkiye Partisi 3.344 0,01 0 0,00
Sosyalist İktidar Partisi 1.227 0,01 0 0,00
Toplam (geçerli oy) 23.372.675 100 3.219 100

1999 seçimleri sonrasında yerel yönetimlere yönelik müdahaleleri içeren doğrudan bir çalışmaya ulaşılamamıştır. Bu nedenle yapılan medya taramasında, görevden uzaklaştırma ve mansup atamalarının yanı sıra belediye başkanlarının görevlerini sürdürmelerini etkileyen gözaltı, tutuklama, ceza soruşturması ve yargılama süreçlerini de kapsayan 27 vaka tespit edilebilmiştir.

  1. 18 Nisan 1999. Tunceli. CHP’li belediye başkanı Hasan Korkmaz, 18 Nisan 1999 seçimlerini kazandıktan hemen sonra bir itirafçının beyanları üzerine “yardım ve yataklık” iddiasıyla 7 Mayıs 1999’da Malatya DGM’de tutuklanır ve 70 gün cezaevinde tutulur. Ancak tahliye olduktan sonra başkanlık koltuğuna oturabilir.  (Milliyet, 23.04.1999; 07.05.1999; 26.06.1999)

  2. 18 Nisan 1999. Diyarbakır / Lice. HADEP’li belediye başkanı Zeynel Bağır 18 Nisan 1999 seçimini kazanmasına rağmen göreve başlayamaz; belediye “zorla başka partiye verilir.” (HDP, 2020: 2)

  3. 18 Nisan 1999. Ağrı / Diyadin. HADEP’li belediye başkanı Mehmet Ali Ağrı 18 Nisan 1999 seçimini kazanmasına rağmen göreve başlayamaz; “belediye zorla başka partiye verilir.” (HDP, 2020: 2)

  4. 18 Nisan 1999. Mersin Büyükşehir. HADEP’in önde bitirdiği iddia edilen 18 Nisan 1999 seçiminde sayım manipülasyonu iddiası gündeme getirilir, başkanlık HADEP yerine DSP’ye verilir (BirGün, 2008).

  5. 7 Eylül 1999. Şırnak / Cizre. Cizre’de yapılan seçimleri ANAP adayı, korucubaşı Kamil Atak’ın kazandığı iddia edilir, binlerce kişi sonucu kabul etmeyerek sokağa çıkar, iki gün sokağa çıkma yasağı ilan edilir ve en nihayetinde seçimler yenilenir. Seçimi tekrar kazanan ANAP adayının başkanlığı ilkokul diploması olmadığı için YSK’nın 7 Eylül 1999 tarihli kararıyla iptal edilince mazbatanın en yüksek oyu alan ikinci adaya verilmesi (Fazilet Partisi adayı ikinci sıradadır) veya belediye meclisinin yeni başkanı seçmesi yerine İçişleri Bakanlığı tarafından “Mansup” ataması yapılır. İçişleri Bakanlığı’nın mansup ataması “ANAP’lı Kamil Atak’dan boşalacak Cizre Belediye Başkanlığı’na, belediye meclis üyeleri arasından birinin seçilmesi halinde, ilçede ‘huzur ve güven ortamının sağlanamayacağı’, bu durumun da ‘güvenlik sorunlarını artıracağı’ iddialarıyla gerekçelendirilir. (Hürriyet, 02.05.1999, 23.09.1999; Resmi Gazete, 07.10.1999). Mansup kararı Bakanlar Kurulu tarafından 12 Aralık 2002 tarihinde kaldırılıp 5 Nisan 2003 tarihinde tekrar getirilir (Resmi Gazete, 04.01.2003, 18.04.2003).

GazeteMilliyet, 14 Eylül 1999

Milliyet: “İmtiyazlı başkan görevden alındı” · 14 Eylül 1999

“Korucubaşı Kamil Atak, ilkokul diploması sahibi olmadığı anlaşılınca İlçe Seçim Kurulu tarafından görevden alındı.”

Belgeyi gör →
  1. 14 Eylül 1999. Mardin / Ömerli. DSP’li belediye başkanı Mehmet Altındağ, 18 Nisan 1999 seçimlerinden sonra mazbatasını İlçe Seçim Kurulu’ndan aldıktan sonra Yüksek Seçim Kurulu kararıyla görevden alınır. YSK’nın İlçe Seçim Kurulu’na gönderdiği yazıda Altındağ’ın 1967’de işlediği bir suçtan sabıkası olduğu belirtilir. Altındağ, karara itiraz etmek için Ankara’ya gider. (Milliyet, 15.09.1999)

  2. 19 Şubat 2000. Diyarbakır Büyükşehir. HADEP’li belediye başkanı Feridun Çelik, Ocak 2000’de İçişleri Bakanlığı kararıyla görevden uzaklaştırılır ve kısa süre sonra görevine iade edilir. 19 Şubat 2000 tarihinde yeniden gözaltına alınır ve 23 Şubat’ta tutuklanır. Bunun sonucunda 25 Şubat’ta görevden el çektirilir, 28 Şubat’ta ise tahliye edilerek göreve iade edilir. (Çelik, 2005, dipnot 18; Milliyet, 29.02.2000; 04.03.2000)

GazeteMilliyet, 29 Şubat 2000

Milliyet: “HADEP’liler göreve iade” · 29 Şubat 2000

“PKK’ya yataklıktan tutuklanan ve dün serbest bırakılan belediye başkanları Tantan’ın talimatıyla görevlerine iade edildi.”

Belgeyi gör →
  1. 19 Şubat 2000. Siirt. HADEP’li belediye başkanı M. Selim Özalp, 19 Şubat 2000 tarihinde gözaltına alınıp, 23 Şubat’ta tutuklanıp, 25 Şubat görevinden alınır. 28 Şubat’ta tahliye edilerek göreve iade edilir. (Milliyet, 29.02.2000; 04.03.2000)

  2. 19 Şubat 2000. Bingöl. HADEP’li belediye başkanı Feyzullah Karaaslan, 19 Şubat 2000 tarihinde gözaltına alınıp, 23 Şubat’ta tutuklanıp, 25 Şubat görevinden alınır. 28 Şubat’ta tahliye edilerek göreve iade edilir. (Milliyet, 29.02.2000; 04.03.2000)

  3. 25 Şubat 2000. Ağrı. HADEP’li Hüseyin Yılmaz, “yardım ve yataklık” iddiasıyla tutukluyken belediye başkanı seçilir. 25 Şubat 2000’de Anayasa’nın 127. maddesi uyarınca İçişleri Bakanlığı kararıyla görevden uzaklaştırılır ve Nisan 2002’de Cezaların Ertelenmesine İlişkin Kanun gereğince göreve iade edilir. 7 ay görevde kaldıktan sonra tekrar görevden alınır. (Milliyet, 21.04.1999; Bianet; Milliyet, 30.04.2002; Hürriyet, 26.03.2003)

  4. 25 Şubat 2000. Bitlis / Aydınlar. FP’li belediye başkanı Ali Çokyaman, “evrakta sahtecilik yaptığı” gerekçesiyle görevden alınır (Milliyet, 26.02.2000).

GazeteMilliyet, 26 Şubat 2000

Milliyet: “Başkanlar görevden alındı” · 26 Şubat 2000

“İçişleri Bakanı, haklarında soruşturma bulunan dört HADEP’li ve iki FP’li belediye başkanını görevden aldı”

Belgeyi gör →
  1. 25 Şubat 2000. Siirt / Eruh. FP’li belediye başkanı Abdulhamit Naz, “Hizbullah operasyonunda yakalandığı” iddiasıyla görevden alınır (Milliyet, 26.02.2000).

  2. 14 Ağustos 2000. Niğde / Ulukışla / Darboğaz Beldesi. MHP’li belediye başkanı Ahmet Can, 18 Nisan 1999’da seçilir. Alman vatandaşı olduğu için 1998’de Türk vatandaşlığından çıkarıldığı gerekçesiyle Danıştay 8. Dava Dairesi, belediye başkanlığı yapamayacağına karar verir. Ulukışla Kaymakamı, kararı en kısa zamanda uygulamaya koyacaklarını açıklar. Can ise yeniden Türk vatandaşlığına geçmek için başvurduğunu ve Haziran ayında yeniden Türk vatandaşı olduğunu belirtir. (Milliyet, 15.08.2000)

Eksik bilgi: Ahmet Can’ın görevden alınıp alınmadığı, alındıysa yerine kimin geldiği netleştirilemedi.

  1. 18 Ağustos 2000. Muğla / Milas-Ören Beldesi. CHP’li belediye başkanı Kazım Turan, “servetini aşırı derecede artırdığı” iddiasıyla 18 Ağustos 2000’de İçişleri Bakanlığı kararıyla görevden uzaklaştırılır. (Milliyet, 19.08.2000; 21.08.2000)

GazeteMilliyet, 19 Ağustos 2000

Milliyet: “Sihirbaz başkan” · 19 Ağustos 2000

“Ören Belediye Başkanı, cebindeki 10 bin liradan 10 yılda müthiş servet yapınca görevden alındı”

Belgeyi gör →
  1. 3 Ekim 2000. Çorum. FP’li belediye başkanı Arif Ersoy hakkında “görevini kötüye kullanmak” suçlamasıyla açılan davadan beraat eder (NTV, 03.10.2000).

  2. 2001. İstanbul / Maltepe. ANAP’lı belediye başkanı Bahtiyar Uyanık, yolsuzluk iddiasıyla 2001’de İçişleri Bakanlığı tarafından görevden alınıp 2 Mayıs 2002’de göreve iade edilir. Uyanık hakkında 2002 ve 2003 yıllarında da “görevi ihmal” ve “kaçak yapılaşmaya göz yummak” iddialarıyla davalar açılır. (Milliyet, 03.05.2002; 16.08.2002; 18.04.2003; Kartal24)

  3. 24 Nisan 2001. Kocaeli / Gebze. FP’li belediye başkanı Ahmet Pembegüllü, “ihalelerde yolsuzluk ve 225 milyar lira rüşvet aldığı ve laik düzeni yıkmaya yönelik çalışmalar” iddiasıyla 24 Nisan 2001 tarihinde gözaltına alınıp tutuklanır ve Mayıs 2002’ye kadar tutuklu kalır. (Milliyet, 25.04.2001; 25.05.2002) (Canşi, 2026)

GazeteMilliyet, 25 Nisan 2001

Milliyet: “Gebze Başkanı gözaltında” · 25 Nisan 2001

“Gebze Belediye Başkanı Ahmet Penbegüllü, yardımcılarının da aralarında bulunduğu 7 kişi ihalelerde yolsuzluk yaptığı iddiasıyla gözaltına alındı.”

Belgeyi gör →
  1. 27 Nisan 2001. İstanbul / Esenyurt. CHP’li belediye başkanı Gürbüz Çapan, 27 Nisan 2001’de “Beyaz Şahin” operasyonunda imar işlerinde yolsuzluk iddiasıyla gözaltına alınıp “çıkar amaçlı suç örgütü kurmak” iddiasıyla DGM tarafından tutuklanır. 21 Mayıs tarihinde belediyeye “Mansup” ataması yapılır ve İstanbul Vali Yardımcısı Abdurrahman Koçoğlu kayyum olarak atanır. Çapan, Nisan 2002’de beraat ederek göreve iade edilir. (Milliyet, 28.04.2001, 30.04.2002; Resmi Gazete, 01.06.2001) (Tanış, 2024)

GazeteMilliyet, 28 Nisan 2001

Milliyet: “Başkan Çapan tutuklandı” · 28 Nisan 2001

““Beyaz Şahin” operasyonunda gözaltına alınan Belediye Başkanı Gürbüz Çapan, “Çıkar amaçlı suç örgütü kurmak”tan tutuklanarak cezaevine gönderildi.”

Belgeyi gör →
  1. 8 Mayıs 2001. İzmir / Menemen-Seyrek Beldesi. DYP’li belediye başkanı Bayram Düz, sekreterini silahla yaralamak suçlamasıyla 8 Mayıs 2001 tarihinde gözaltına alınır ve sonrasında tutuklanır (Hürriyet, 11 Mayıs 2001; 12 Mayıs 2001). Tutuklu kaldığı 4,5 aylık süre içinde görevden alınır. 29 Nisan 2002’de tutukluluk hali sona erdiği gerekçesiyle göreve iade edilir (Milliyet, 30.04.2002).

Eksik bilgi: Bayram Düz’ün tutukluluk, tahliye ve görevden alma tarihleri tam olarak tespit edilememiştir.

  1. 1 Mart 2002. Antalya / Pınarlı. ANAP adayı Mehmet Çoşkun, 1 Mart 2002 tarihinde “nitelikli zimmet”, “haksız mal edinimi”, “ihale kanununa muhalefet”, “zimmete iştirak” ve “irtikap” suçlarından gözaltına alınıp tutuklanınca, 14 Mayıs tarihinde Bakanlar Kurulu kararıyla “yapılacak ara seçim sonucu oluşacak belediye meclisince başkan vekili seçilinceye kadar mansup” ataması yapılır (Sabah, 02.03.2002; Resmi Gazete, 12.06.2002).

  2. 20 Mart 2002. Kütahya. FP/SP’li belediye başkanı Süleyman Canan hakkında İçişleri Bakanlığı tarafından 20 Mart 2002 tarihinde 14 ayrı yolsuzluk ve usulsüzlük dosyası gerekçesiyle soruşturma izni verilir. (Milliyet, 21.03.2002)

  3. 5 Nisan 2002. Ağrı. Seçimi kazanan HADEP’li Hüseyin Yılmaz’ın görevden alınmasının ardından HADEP’ten istifa ederek yerine seçilen belediye başkanı Osman Karaca, 5 Nisan 2002’de İdare Mahkemesi’nin göreve iade kararına rağmen başkan yardımcısını göreve döndürmediği gerekçesiyle 8 ay hapis cezasına çarptırılır. (Milliyet, 06.04.2002)

  4. 6 Şubat 2002. Antalya / Belek. ANAP’lı belediye başkanı Yusuf Mecek, Şubat ayında “yolsuzluk, zimmet ve rant için okul yaktırmak” iddiasıyla gözaltına alınır ve sonrasında tutuklanır ve ANAP’tan ihraç edilir (Milliyet, 06.04.2002). Yargılama sonrasında beraat eder (Özgür, 2021). Mecek sonraki yıllarda da AKP’den üç dönem belediye başkanı seçilir. 2019’da aday gösterilmeyince İYİ Parti’ye 2024’te de DSP’ye geçerek aday olur (Saymaz, 2025)

  5. 28 Ağustos 2002. Çorum. FP’li belediye başkanı Arif Ersoy, 2002 genel seçimlerinde milletvekili adayı olmak için belediye başkanlığından istifa edince, kendisiyle oy farkı çok az olan CHP’li adayın başkan yapılması ya da belediye meclisinin yeni başkan seçmesi yerine Bakanlar Kurulu’nun 28 Ağustos tarihli kararıyla yeni başkan seçilinceye kadar Mansup ataması yapılır. Mansup belediye başkanı 23 Eylül 2002-1 Nisan 2003 tarihleri arasında görev yapar. 2003 yılında yapılan ara yerel seçimde AKP’nin adayı seçilir. (Resmi Gazete, 19.09.2002)

  6. 2002. Burdur / Karamanlı. DYP’li belediye başkanı Ahmet Avcıoğlu tutukluluk kararıyla görevden uzaklaştırılmasının ardından Nisan 2002’de göreve iade edilir (Milliyet, 30.04.2002)

  7. Ekim 2002. Van. HADEP’li belediye başkanı Şahabettin Özarslaner, 1998’deki Ağrı HADEP İl Kongresi konuşması gerekçesiyle verilen 10 ay hapis cezası üzerine Ekim 2002’de görevden alınır. Yenilenen yargılamada beraat edince Şubat 2003’te göreve iade edilir. (Milliyet, 05.03.2003)

GazeteMilliyet, 5 Mart 2003

Milliyet: “HADEP’li başkan ihraç ediliyor” · 5 Mart 2003

“Ağrı’da 1998’de HADEP İl Kongresi’nde yaptığı konuşma nedeniyle 10 ay hapis cezasına çarptırılan Özarslaner, Danıştay kararıyla beş ay önce görevden alındı.”

Belgeyi gör →
  1. 22 Eylül 2003. İstanbul / Hadımköy. DTP’li (Demokrat Türkiye Partisi) belediye başkanı Savaş Öçal hakkındaki yolsuzluk iddiaları nedeniyle 22 Eylül 2003 tarihinde tutuklanınca Bakanlar Kurulu 30 Ekim 2003 tarihli kararıyla seçimler yapılıncaya kadar Mansup ataması yapar (Hürriyet, 23.09.2003; Resmi Gazete, 17.12.2003).

Ulaşılabilen 27 vakada HADEP 8 vaka ile açık ara ön sırada yer almaktadır. HADEP vakalarında siyasi gerekçelere dayanan gözaltı ve tutuklamalar öne çıkarken diğerlerinde ise büyük çoğunlukla yolsuzluk iddialarından kaynaklı soruşturma ve davalar açılması yöntem olarak gözükmektedir (Bunun başlıca istisnasını FP’li iki belediye başkanına yönelik “irticai faaliyetler” konulu soruşturmalar oluşturur). HADEP’i, 5 vaka ile FP, 3’er vaka ile CHP ve ANAP, 2 vaka ile DYP ve 1’er vaka ile DTP, DSP, MHP ve Bağımsızlar takip eder. Geriye kalan iki vaka ise bu dönem ulaşılabilen 6 mansup kararından ikisine aittir (Cizre ve Çorum). Özellikle Cizre için verilen iki karar, “mansup reis” uygulamasının eskisi kadar yoğun olmasa da hala yürürlükte olduğunu göstermektedir. Ancak geçmiş dönemle karşılaştırıldığında Kürt Coğrafyasındaki uygulanışının eski yaygınlığını kaybettiği de görülmektedir. Görevden alınan HADEP’li belediye başkanlarının yerine mansup reis atanmaz. Belediye meclisi kendi içinde yeni bir belediye başkanı seçer ve bu seçim yapılana kadar bir belediye başkan yardımcısı vekil olarak atanır (Tutkal, 2023) (Milliyet, 26.02.2000).

Mansup uygulaması siyasal müdahale aracı olarak büyük oranda gerilerken açılan soruşturmalar, gözaltılar, davalar ve tutuklama kararları ise hız kazanır. Bu baskı dalgası HADEP’in kapatılmasıyla devam eder. HADEP 2003 yılında Anayasa Mahkemesi tarafından aşağıdaki gerekçeyle kapatılır: “Partinin PKK’ya yardım yataklık ettiği ve yasadışı eylemlerin odağı geldiği anlaşıldığından Anayasa’nın 68. ve 69. maddeleri ile 2820 sayılı siyasi partiler kanununun 101 ve 103. maddeleri gereğince kapatılmasına karar verilmiştir.” Anayasa Mahkemesi’nin aldığı kararın ilginç bir başka maddesi de 46 kurucu ve üyesine getirilen 5 yıllık siyaset yasağıdır. Bu kararla HADEP ve Kürt hareketi legal siyasal yaşamın dışına itilmeye çalışılır (Bianet, 13.03.2003).

2004 Yerel Seçimleri Ve Görevden Almalar

2004 yerel seçimlerine, 2001 yılında kurulup 2002 yılındaki genel seçimlerde tek başına iktidar olan AKP damgasını vurur. 16 büyükşehir belediye başkanlığından 12’sini AKP, 2’sini CHP ve birer tanesini SHP ve DSP alır. İl belediye başkanlıklarında da benzer bir tablo vardır. 81 İl belediyesinden 58’ini AKP, 8’ini CHP, 5’ini SHP, 4’ünü MHP, 3’ünü DSP kazanırken, DYP, SP (Kapatılan FP yerine kurulmuştur) ve Bağımsızlar da birer belediye başkanlığı alırlar.

Bu seçimlerde, DEHAP (kapatılan HADEP’in yerine kurulan parti), ÖDP, EMEP, ÖTP ve SDP “demokratik güçbirliği” adı altında birçok il ve ilçede SHP (Sosyaldemokrat Halk Partisi)3 çatısı altında aday gösterir. Bunun da etkisiyle Kürt coğrafyasındaki birçok il ve ilçede SHP adayları seçimi kazanır.

DEHAP, seçimlerin ardından 19 Kasım 2005 tarihinde gerçekleştirdiği kongre ile kendini feshederek DTP’ye katılma kararı alacaktır.4

Ülke genelindeki 3.193 belediye başkanlığına bakıldığında da tablo çok farklı değildir. Belediyelerde 1.750 başkanlıkla AKP ilk sıradayken onu CHP, DYP, MHP, SHP, SP ve Bağımsızlar takip eder.5

28 Mart 2004 yerel seçim sonuçları

Parti Oy sayısı Oy oranı (%) Kazanılan başkanlık Başkanlık oranı (%)
Adalet ve Kalkınma Partisi 9.674.306 40,19 1.750 54,81
Cumhuriyet Halk Partisi 4.988.427 20,72 467 14,63
Milliyetçi Hareket Partisi 2.441.190 10,14 247 7,74
Doğru Yol Partisi 2.268.599 9,42 388 12,15
Saadet Partisi 1.148.920 4,77 63 1,97
Sosyaldemokrat Halk Partisi 1.129.049 4,69 64 2,00
Anavatan Partisi 712.439 2,96 100 3,13
Genç Parti 581.891 2,42 13 0,41
Demokratik Sol Parti 468.777 1,95 30 0,94
Bağımsızlar 249.422 1,04 52 1,63
Büyük Birlik Partisi 150.429 0,62 10 0,31
Bağımsız Türkiye Partisi 77.146 0,32 1 0,03
Yeni Türkiye Partisi 53.963 0,22 5 0,16
İşçi Partisi 27.475 0,11 0 0,00
Emeğin Partisi 25.963 0,11 0 0,00
Özgürlük ve Dayanışma Partisi 24.711 0,10 2 0,06
Türkiye Komünist Partisi 24.321 0,10 0 0,00
Millet Partisi 11.991 0,05 0 0,00
Aydınlık Türkiye Partisi 10.989 0,05 0 0,00
Demokrat Parti 3.624 0,02 1 0,03
Liberal Demokrat Parti 395 0,00 0 0,00
Toplam 24.074.027 100 3.193 100

İçişleri Bakanı Beşir Atalay’ın açıklamasına göre 2004-2009 yılları arasında 53 Belediye Başkanı görevden uzaklaştırılır ve bunların 20 tanesi sonradan görevine iade edilir (Memurlar.net, 2010).

Atalay açıklamasında belediye başkanları ve diğer belediye görevlileri hakkında açılan soruşturmaların sayısını da verir. 2004 yılında 498, 2005 yılında 622, 2006 yılında 474, 2007 yılında 599, 2008 yılında 597, 2009 yılında ise 693 araştırma ve ön inceleme onayı verilmiştir. Atalay ayrıca, soruşturma açılan belediye görevlilerinin parti dağılımına dair özel bir liste olmadığını belirtir.

İçişleri Bakanı Beşir Atalay’ın Kasım 2008 tarihli bir açıklamasına göre de Ekim 2008 tarihine kadar 23 belediye başkanını açığa aldıklarını belirtir. Bu başkanlardan 16’sı tutuklanma, 5’i müfettiş veya kontrolör teklifi üzerine, 2’si ise hakkında yürütülen yargılama nedeniyle görevden uzaklaştırılır. Görevden alınan belediye başkanlarının partilere göre dağılımı ise şöyledir: AKP’den 8, ANAP’tan 4, CHP’den 3, MHP’den 3, DYP’den 3 ve DTP’den 2 (Sol, 2008).

Bu döneme ilişkin tespit edilen bazı vakalar şunlardır:

  • Van’ın Edremit ilçesinin AKP’li Belediye Başkanı Hecer Bayram “çıkar amaçlı suç örgütü kurmak, yönetmek ve silahlı isyan çıkarmak” gerekçesiyle tutuklanır ve 2004 Ağustos ayında görevden uzaklaştırılır (Sol, 2008).

  • İstanbul Büyükçekmece İlçesi Tepecik Beldesi’nin AKP’li Belediye Başkanı Rafet Yıldız, görevini kötüye kullandığı ve “irtikap” suçu işlediği gerekçesiyle yargılanır ve 2006 Eylül’ünde görevden uzaklaştırılır (Sol, 2008).

  • Bursa Osmangazi İlçesi Emek Beldesi’nin AKP’li Belediye Başkanı Yakup Aktaş, “ihaleye fesat karıştırmak” ve “rüşvet almak” suçlamasıyla gözaltına alınır ve 2007 Ekim ayında görevden alınır (Sol, 2008).

  • İzmir’in Urla ilçesinin CHP’li Belediye Başkanı Selçuk Karaosmanoğlu, “yolsuzluk ve ihaleye fesat karıştırdıkları” iddiasıyla tutuklanır ve İçişleri Bakanlığı tarafından görevden alınır. (Milliyet, 21.10.2007; 24.11.2007)

GazeteMilliyet, 24 Kasım 2007

Milliyet: “Urla’nın CHP’li Belediye Başkanı görevden alındı” · 24 Kasım 2007

“Raporları değerlendiren Bakanlık, halen tutuklu bulunan Başkan Karaosmanoğlu ve yardımcısı Özden’in görevlerine son verdi.”

Belgeyi gör →
  • 19 Kasım 2007. Bursa / İnegöl / Alanyurt. MHP’li Belediye Başkanı Habib Özdede, Alanyurt Belediyesi ve Esen-Koop’a yönelik yürütülen soruşturma kapsamında “nüfuz kullanarak çıkar sağlamak, ihaleye fesat karıştırmak, rüşvet almak ve yolsuzluk” iddialarıyla gözaltına alınır. 22 Kasım’da mahkemeye sevk edilen Özdede tutuklanarak cezaevine gönderilir. Tutuklanmasının ardından belediye yönetiminin belediye meclisince seçilecek başkanvekili eliyle sürdürülmesi öngörülür. Özdede yaklaşık yedi ay tutuklu kaldıktan sonra Haziran 2008’de tutuksuz yargılanmak üzere tahliye edilir (İnegöl Online, 2008). (Milliyet, 20.11.2007) (Haber7, 2007)

  • İstanbul Ümraniye İlçesi Yenidoğan Beldesi’nin AKP’li Belediye Başkanı Hakan Örüng, imar planlarında usulsüzlük ve yolsuzluk gerekçesiyle 2007 Aralık ayında İçişleri Bakanlığı tarafından görevden alınır. Örüng, bakanlığın müdahalesinden kısa süre önce AKP’den ihraç edilmiştir (Sol, 2008).

  • Mersin Dorukkent Beldesi’nin AKP’li Belediye Başkanı Şükrü Kartal, “rüşvet almak”, “zimmet”, “görevini kötüye kullanmak”, “dolandırıcılık”, “ihaleye fesat karıştırmak” ve “uyuşturucu ve uyarıcı hap bulundurmak” suçlarından tutuklanır. Kartal, 2008 Mart ayında görevden alınır (Sol, 2008).

  • Antalya Korkuteli İlçesi Bozova Beldesi’nin AKP’li Belediye Başkanı Halil Okutan, “ihaleye fesat karıştırmak” ve “zimmete para geçirmek” suçlamalarıyla tutuklanır ve 2008 Nisan ayında görevden alınır (Sol, 2008).

  • İzmir’in Buca İlçesi’ne bağlı Kaynaklar Beldesi’nin AKP’li (ANAP’tan seçilip AKP’ye geçti) Belediye Başkanı Mustafa Karagülmez “ihaleye fesat karıştırmak”, “yolsuzluk”, “rüşvet almak”, “görevi kötüye kullanmak”, “silah kaçakçılığı”, “ateşli silahlar kanuna muhalefet”, “resmi belgede sahtecilik” ve “dolandırıcılık” suçlamalarıyla tutuklanır. Karagülmez 2008 yılının Temmuz ayında açığa alınır (Sol, 2008).

  • Kütahya’nın Simav İlçesi Kalkan Beldesi’nin MHP’li (AKP’den seçilip MHP’ye geçti) Belediye Başkanı Zafer Yumuk, “rüşvet almak” suçlamasıyla tutuklanır ve 2007 Mart ayında görevden alınır (Sol, 2008).

  • Şırnak’ın Cizre İlçesi’nin 2004’te SHP çatısı altında Demokratik Güç Birliği adayı olarak seçilen Belediye Başkanı Aydın Budak, 2007’de yaptığı bir Nevruz konuşması nedeniyle tutuklanır (Habertürk, 2007) ve görevden uzaklaştırılır (Gördük, 2007). Mayıs 2007’de tahliye edilir (Evrensel, 2007).

Eksik bilgi: Budak’ın 2007’de görevden uzaklaştırıldığı tarihe ve görevden uzaklaştırmanın süresine, yerine kimin seçildiğine ve tahliyeden sonra göreve iade edilip edilmediği bilgilerine ulaşılamamıştır.

  • İstanbul Tuzla İlçesi Akfırat Beldesi’nin AKP’li Belediye Başkanı Hilmi Yıldız “orman arazisini imara açmak”, “kendisi ve çevresine arazi rantı sağlamak”, “kamu arazilerini yakınlarına vermek” ve “evrakta sahtecilik yaparak ihale düzenlemek” iddiaları nedeniyle görevden alınır, AKP’den ihraç edilir (Sol, 2008).

  • Ordu’nun Akkuş İlçesi’ne bağlı Seferli Beldesi’nin AKP’li (2004 seçimlerinde DSP’den seçilmiş, 2007 yılında AKP’ye katılmıştır) Belediye Başkanı Kaya Filiz, “uyuşturucu madde imalatı ve kenevir ekimi” gerekçesiyle 1 Kasım 2008 tarihinde tutuklanır (Sol, 2008).

Bu dönemde kısa dönemli ve teknik diyebileceğimiz (başkanın milletvekili adayı olmak için ayrılması, seçimin iptali vs.) mansup atamaları da yaşanmıştır:

  • Kurşunlu: Malatya’nın Hekimhan ilçesine bağlı Kurşunlu’da belediye başkanlığı seçimi İlçe Seçim Kurulu’nca iptal edilir. Bakanlar Kurulu’nun 5 Nisan 2004 tarihli kararıyla belediye, yeni başkan seçilinceye kadar mansup belediye başkanınca yönetilir (Resmi Gazete, 24.04.2004).

  • Uğurlu (Şanlıurfa): Bakanlar Kurulu’nun 12 Nisan 2004 tarihli kararıyla belediye, yeni başkan seçilinceye kadar mansup belediye başkanınca yönetilir (Resmi Gazete, 27.04.2004).

  • Ceylanpınar: Bakanlar Kurulu’nun 3 Mayıs 2004 tarihli kararıyla belediye, yeni başkan seçilinceye kadar mansup belediye başkanınca yönetilir (Resmi Gazete, 06.05.2004).

  • Bayrambaşı: Diyarbakır’ın Silvan ilçesine bağlı Bayrambaşı Belediyesi, Bakanlar Kurulu’nun 10 Mayıs 2004 tarihli kararıyla yeni başkan seçilinceye kadar mansup belediye başkanınca yönetilir (Resmi Gazete, 15.05.2004).

  • Sarıkent: Yozgat’ın Şefaatli ilçesine bağlı Sarıkent Belediyesi, Bakanlar Kurulu’nun 14 Haziran 2004 tarihli kararıyla yeni başkan seçilinceye kadar mansup belediye başkanınca yönetilir (Resmi Gazete, 01.07.2004).

  • Sarıcakaya: Eskişehir’in Sarıcakaya Belediyesi, Bakanlar Kurulu’nun 7 Temmuz 2004 tarihli kararıyla yeni başkan seçilinceye kadar mansup belediye başkanınca yönetilir (Resmi Gazete, 16.07.2004).

  • 19 Mayıs: Samsun’un 19 Mayıs Belediyesi, Bakanlar Kurulu’nun 6 Eylül 2004 tarihli kararıyla yeni başkan seçilinceye kadar mansup belediye başkanınca yönetilir (Resmi Gazete, 10.09.2004).

Bu örneklerin çoğunda kararlar başkanlığın neden boşaldığını belirtmez.

2009 Yerel Seçimleri Ve Görevden Almalar

Bu seçimlerde AKP açık arayla birinci parti olma durumunu korur. Büyükşehir belediye başkanlıklarının 10’unu AKP, 3’ünü CHP, birer tanesini MHP, DTP ve DSP alır. İl belediye başkanlıklarından da 35’ini AKP, 10’unu CHP, 9’unu MHP, 7’sini DTP, birer tanesini DSP, BBP, DP ve bağımsız aday kazanır.

Ülke genelindeki 2903 belediye başkanlığına bakıldığında da sonuç benzerdir. Başkanlıkların 1.442’sini AKP, 503’ünü CHP, 483’ünü MHP, 148’ini DP, 96’sını DTP kazanmıştır.6

29 Mart 2009 yerel seçim sonuçları

Parti Oy sayısı Oy oranı (%) Kazanılan başkanlık Başkanlık oranı (%)
Adalet ve Kalkınma Partisi 12.449.187 38,64 1.442 49,67
Cumhuriyet Halk Partisi 7.960.562 24,70 503 17,33
Milliyetçi Hareket Partisi 5.315.180 16,50 483 16,64
Saadet Partisi 1.729.182 5,37 80 2,76
Demokratik Toplum Partisi 1.661.117 5,16 96 3,31
Demokrat Parti 1.164.858 3,62 148 5,10
Demokratik Sol Parti 925.575 2,87 60 2,07
Büyük Birlik Partisi 384.483 1,19 20 0,69
Bağımsızlar 239.849 0,74 45 1,55
Anavatan Partisi 196.049 0,61 16 0,55
Bağımsız Türkiye Partisi 101.090 0,31 4 0,14
Türkiye Komünist Partisi 28.101 0,09 0 0,00
Özgürlük ve Dayanışma Partisi 21.745 0,07 4 0,14
Emek Partisi 15.298 0,05 2 0,07
Liberal Demokrat Parti 8.608 0,03 0 0,00
Halkın Yükselişi Partisi 8.192 0,03 0 0,00
Millet Partisi 5.772 0,02 0 0,00
Hak ve Özgürlükler Partisi 5.670 0,02 0 0,00
İşçi Partisi 867 0,00 0 0,00
Barış ve Demokrasi Partisi 151 0,00 0 0,00
Toplam 32.221.536 100 2.903 100

Bu dönem görevden uzaklaştırmaların öncelikli hedefi 96 belediye başkanlığı kazanan Kürt hareketidir. Seçimlerin hemen ardından 14 Nisan 2009 tarihinde “KCK Operasyonu” adı (KCK – Kürdistan Topluluklar Birliği) altında gözaltı ve tutuklama dalgası başlatılır. Aralarında çok sayıda belediye başkanının da bulunduğu birçok Kürt siyasetçi operasyonların hedefi olur. BDP’nin açıkladığı bilançoya göre 14 Nisan 2009’dan 6 Ekim 2011’e kadar parti yöneticileri ve çalışanlarından 7748 kişi gözaltına alınır, 3895 kişi tutuklanır (Bianet, 2011b).7

29 Mart 2009 – 4 Mart 2013 tarihleri arasında BDP’den 21, AKP’den 5, CHP’den 5, MHP’den 1, BTP’den 1, DP’den 1 ve 1’i bağımsız olmak üzere 35 belediye başkanı görevden uzaklaştırılır (Memleket, 2013).

Bu dönemde görevden almaların ardından kayyum atamasına rastlanmaz. Belediye Meclisi kendi içinde vekil seçimi yapar. Ancak Cizre örneğinde görüldüğü gibi, meclisin seçtiği başkanvekilleri de aynı soruşturmalar kapsamında görevden uzaklaştırılabilmiştir.

KCK operasyonları kapsamında görevden uzaklaştırılan BDP’li belediye başkanları ile farklı soruşturmalar nedeniyle görevden alınan diğer partilerden belediye başkanlarının bazıları şunlardır:

  1. Isparta’nın Şarkikaraağaç İlçesi’nin AKP’li Belediye Başkanı Mevlüt Özdemir “sahte parayı bilerek tedavüle sürmek” gerekçesiyle kesinleşen hükmün ardından 2009 Eylül ayında görevden alınır (Erçakır, 2009).

  2. Şırnak’ın Kumçatı Beldesi’nin Belediye Başkanı Abidin Durak, seçildikten sonra, belediye başkanıyken “örgüte yardım yapmak” iddiasıyla 2005’te açılan davadan aldığı 3 yıl 9 aylık hapis cezasının 14 Ekim 2009’da onanması üzerine cezaevine konulur; belediye meclisi BDP’li meclis üyesi Mehmet Demir’i başkan seçer (Yeni Özgür Politika, 2011c).

  3. Batman’ın 2009’da DTP’den seçilen Belediye Başkanı Nejdet Atalay, Aralık 2009’daki KCK operasyonunda tutuklanır (Habertürk, 2009).

  4. Diyarbakır’ın Kayapınar İlçesi’nin 2009’da DTP’den seçilen Belediye Başkanı Zülküf Karatekin, Aralık 2009’daki KCK operasyonunda tutuklanır (Habertürk, 2009).

  5. Diyarbakır’ın Sur İlçesi’nin 2009’da DTP’den seçilen Belediye Başkanı Abdullah Demirbaş, Aralık 2009’daki KCK operasyonunda tutuklanır (Habertürk, 2009).

  6. Şanlıurfa’nın Suruç İlçesi’nin 2009’da DTP’den seçilen Belediye Başkanı Ethem Şahin, Aralık 2009’daki KCK operasyonunda tutuklanır (Habertürk, 2009).

  7. Şanlıurfa’nın Viranşehir İlçesi’nin 2009’da DTP’den seçilen Belediye Başkanı Leyla Güven, Aralık 2009’daki KCK operasyonunda tutuklanır (Habertürk, 2009).

  8. Iğdır’ın 2009’da seçilen Belediye Başkanı Mehmet Nuri Güneş, 21 Ocak 2010’da ev baskınında gözaltına alınır ve tutuklanır (Evrensel, 2010). Hakkında verilen hapis cezası Yargıtay tarafından onanır (Evrensel, 2012) ve Danıştay 8. Dairesi’nin 2 Ekim 2013 tarihli kararıyla başkanlığı düşürülür (Yeni Özgür Politika, 2013).

  9. Adana’nın MHP’li Belediye Başkanı Aytaç Durak, belediye meclisindeki rüşvet iddiaları ve hakkındaki imar ile yolsuzluk soruşturmaları nedeniyle 2010 Mart ayında görevden alınır (Hürriyet, 2010).

  10. Sakarya’nın Geyve İlçesi’nin Ali Fuat Paşa Beldesi’nin AKP’li Belediye Başkanı Kenan Oran “zimmet, irtikap ve görevini kötüye kullanma” iddialarıyla tutuklanır ve 2010 Mart ayında görevden alınır (Sakarya Yenihaber, 2011).

  11. Antalya’nın Manavgat İlçesi’nin CHP’li Belediye Başkanı Şükrü Sözen, diğer bazı başka belediye başkanları ve kamu görevlileri ile birlikte “Kasırga 1” adı verilen operasyonla 2010 Haziran ayında gözaltına alınıp tutuklanır ve görevden alınır. Sözen, 1 yıl 5 ay hapiste kaldıktan sonra tahliye edilir ve tahliye edildikten 2 ay sonra görevine iade edilir. 8 yıl sonra ise yargılandığı davadan beraat eder (Hürriyet, 2018). (Sabah, 08.06.2010)

  12. Antalya’nın Korkuteli İlçesi’nin MHP’li Belediye Başkanı Hasan Gökçe, “Kasırga 1” operasyonu kapsamında 2010 Haziran ayında yolsuzluk iddiasıyla gözaltına alınıp tutuklanır ve görevden alınır (Akdeniz Bülten, 2010). (Sabah, 08.06.2010)

  13. Muğla’nın Milas İlçesi Güllük Beldesi’nin CHP’li Belediye Başkanı Aytunç Kayrakçı, imar yolsuzluğu gerekçesiyle açılan soruşturmalar nedeniyle 2011 Şubat ayında görevden alınır (Hürriyet, 2011a).

  14. Bursa’nın Gemlik İlçesi’nin CHP’li Belediye Başkanı Mehmet Fatih Güler, hakkında yürütülen yolsuzluk soruşturmaları gerekçe gösterilerek 2011 Şubat ayında görevinden uzaklaştırılır (Hürriyet, 2011b).

  15. Van’ın Başkale İlçesi’nin 2009’da seçilen Belediye Başkanı İhsan Güler, 2006’da Ankara’da bir mevlitte yaptığı konuşma nedeniyle “örgüt propagandası” suçundan aldığı hapis cezasının kesinleşmesi üzerine 31 Mart 2011’de İçişleri Bakanlığınca görevden alınır (İHA, 2011). Belediye meclisi 8 Nisan 2011’de Hecer Sarıhan’ı belediye başkanı seçer (Haberler.com, 2011). Güler’in itirazı Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nca reddedilir (Bianet, 2011a); Haziran 2011’de kesinleşmiş cezasının infazı için gözaltına alınarak tutuklanır (Evrensel, 2011).

  16. Tekirdağ’ın Saray İlçesi’ne bağlı Büyükyoncalı Belde Belediye Başkanı Necati Sezer, yolsuzluk iddialarıyla 2011 Haziran ayında tutuklanıp görevden alınır, 16 ay tutuklu kaldıktan sonra tahliye edilerek görevine iade edilir (Marmara Haber, 2012).

  17. Şırnak’ın BDP’li Belediye Başkanı Ramazan Uysal 2011 Ekim ayında görevden alınır (Habertürk, 2011b; Cumhuriyet, 2011b).

  18. Silopi’nin BDP’li Belediye Başkanı Emin Toğurlu 2011 Ekim ayında görevden alınır (Habertürk, 2011b; Cumhuriyet, 2011b).

  19. İdil’in BDP’li Belediye Başkanı Resul Sadak 2011 Ekim ayında görevden alınır (Habertürk, 2011b; Cumhuriyet, 2011b).

  20. Şırnak’ın Cizre İlçesi’nin 2009’da DTP’den seçilen Belediye Başkanı Aydın Budak, Aralık 2009’da KCK soruşturması kapsamında tutuklanır ve belediye meclisi Ocak 2010’da Mehmet Saçı’yı başkanvekili seçer (Habertürk, 2009; Yeni Özgür Politika, 2011b). İçişleri Bakanlığı Ekim 2011’de, Şırnak’taki KCK operasyonlarının ardından, BDP’li olan Budak’ı ve meclisin seçtiği başkanvekili Saçı’yı da geçici tedbir olarak görevden uzaklaştırır (Habertürk, 2011b; Cumhuriyet, 2011b). Budak’ın başkanlığı ayrıca, 2008 Nevruz mitingindeki konuşması nedeniyle Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 24 Şubat 2012 tarihli kararıyla verilen 2 yıl hapis cezası üzerine Şırnak Valiliği’nin 30 Mart 2012 tarihli yazısıyla düşürülür. Danıştay 8. Dairesi Kasım 2013’te görevin iadesine karar verir; ancak Budak tutuklu olduğu için meclis yeniden başkanvekili seçer. (Evrensel, 28.03.2012)

  21. Şırnak’ın Cizre İlçesi’nde Belediye Başkanı Aydın Budak’ın tutuklanmasının ardından belediye meclisinin Ocak 2010’da başkanvekili seçtiği Mehmet Saçı, Ekim 2011’de İçişleri Bakanlığınca görevden uzaklaştırılır (Habertürk, 2011b; Cumhuriyet, 2011b).

  22. Uludere’nin BDP’li Belediye Başkanı Şükran Sincar 2011 Ekim ayında görevden alınır (Cumhuriyet, 2011b; Yeni Özgür Politika, 2011c).

  23. Balveren Beldesi’nin BDP’li Belediye Başkanı Abdurrezzak Yıldız, 2011 Ekim ayında görevden alınır (Habertürk, 2011b; Cumhuriyet, 2011b; Yeni Özgür Politika, 2011a).

  24. Şanlıurfa’nın Suruç İlçesi’nde, 2,5 yıldır tutuklu olan Belediye Başkanı Ethem Şahin’in görevini vekaleten yürüten Belediye Başkanvekili Mehmet Özkan, KCK soruşturması kapsamında, belediyenin ihalelerinde usulsüzlük iddiasıyla 1 Ekim 2011’de tutuklanır (Cumhuriyet, 2011a; Yeni Özgür Politika, 2011b).

  25. Kızıltepe’nin BDP’li Belediye Başkanı Ferhan Türk, Aralık 2009’daki KCK operasyonunda tutuklanır (Habertürk, 2009) ve 14 Şubat 2012’de İçişleri Bakanlığınca geçici tedbir olarak görevden uzaklaştırılır (Nusaybinim.com, 2012; Haberler.com, 2012).

  26. Derik’in BDP’li Belediye Başkanı Çağlar Demirel, 9 Ekim 2011’de tutuklanır (Yeni Özgür Politika, 2011b) ve 14 Şubat 2012’de İçişleri Bakanlığınca geçici tedbir olarak görevden uzaklaştırılır (Nusaybinim.com, 2012; Haberler.com, 2012).

  27. Bingöl’ün Karlıova İlçesi’nin BDP’li Belediye Başkanı Ferit Çelik, 5 Nisan 2012’de KCK operasyonunda gözaltına alınır ve tutuklanır; 5 Şubat 2014’te tahliye edilir (Habertürk, 2014).

  28. Van’ın BDP’li Belediye Başkanı Bekir Kaya, 2012 Haziran ayında görevden alınır (Bianet, 2012; Evrensel, 2013).

  29. Van’ın Özalp İlçesi’nin BDP’li Belediye Başkanı Murat Durmaz, 7 Haziran 2012’de gözaltına alınır, 10 Haziran’da tutuklanır ve 18 Haziran’da İçişleri Bakanlığınca görevden uzaklaştırılır. 25 Ocak 2013’te tahliye edilir, ancak görevden uzaklaştırma kararı nedeniyle görevine dönemez (Evrensel, 2013).

  30. Van’ın Edremit İlçesi’nin BDP’li Belediye Başkanı Abdülkerim Sayan, 7 Haziran 2012’de gözaltına alınır, 10 Haziran’da tutuklanır ve 18 Haziran’da İçişleri Bakanlığınca görevden uzaklaştırılır. 25 Ocak 2013’te tahliye edilir, ancak görevden uzaklaştırma kararı nedeniyle görevine dönemez (Evrensel, 2013).

  31. Antalya’nın Manavgat İlçesi Ilıca Beldesi’nin AKP’li Belediye Başkanı Rafet Ünal, hakkında zimmet ve irtikap gerekçeleriyle açılan soruşturmalar nedeniyle 2012 Ağustos ayında görevden alınır (Haber3, 2012).

  32. Bilecik’in Bozüyük İlçesi’nin MHP’den seçilen ve 2010 tarihinde AKP’ye katılan Belediye Başkanı Ahmet Berberoğlu, 2012 Aralık ayında hakkındaki yolsuzluk ve rüşvet iddialarıyla açılan soruşturmaların ardından görevden alındı (Sözcü, 2012).

Notlar

  1. Kaynak: Oy sayıları ve toplam geçerli oy: YSK, 27 Mart 1994 Mahalli İdareler Genel Seçimi, Belediye Başkanlığı Seçimi Sonuçları (Türkiye toplamı Resmi Gazeteden alınmıştır). Kayıtlı seçmen 23.366.089, oy kullanan 21.142.499 (katılım %90,5), sandık sayısı 82.031. * Kazanılan başkanlık sayıları Vikipedi’den alınmıştır (Türkçe Vikipedi, “1994 Türkiye yerel seçimleri” maddesi, belediye başkanlıkları sonuçları tablosu). YSK belgesinde bu bilgi yer almamaktadır. Başkanlık oranları Vikipedi’deki toplam (2.710) üzerinden hesaplanmıştır. TBMM Meclis Haber Dergisi’ne göre bu seçimde toplam 2.702 belediye başkanı seçilmiştir (15 büyükşehir, 61 il merkezi, 841 ilçe, 1.785 belde); Vikipedi toplamıyla arasındaki 8’lik farkın nedeni belirlenememiştir; Vikipedi toplamının büyükşehir başkanlıklarını içerip içermediği de maddede belirtilmemektedir. Oy oranları toplam geçerli oy üzerinden hesaplanmıştır; partilerin ve bağımsızların oylarının toplamı Resmi Gazetedeki geçerli oy toplamına tam olarak eşittir. Tablo ilçe, alt kademe ve belde belediye başkanlıklarını kapsar; büyükşehir belediye başkanlığı oyları bu toplamlara dahil değildir. Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP, 1985-1995), 2002’de kurulan Sosyaldemokrat Halk Partisi ile karıştırılmamalıdır. Kaynakta Demokrasi Partisi (DEP) için oy verisi bulunmamaktadır. ↩

  2. Kaynak: Oy sayıları ve toplam geçerli oy: YSK, 18 Nisan 1999 Mahalli İdareler Genel Seçimi, Belediye Başkanlığı Seçimi Sonuçları (Türkiye toplamı Resmi Gazeteden alınmıştır). Kazanılan başkanlık sayıları Vikipedi’den alınmıştır (Türkçe Vikipedi, “1999 Türkiye yerel seçimleri” maddesi), YSK belgesinde bu bilgi yer almamaktadır. Oranlar toplam geçerli oy üzerinden hesaplanmıştır. Partilerin oylarının toplamı (23.372.312) Resmi Gazetedeki geçerli oy toplamından 363 oy eksiktir. Demokratik Halk Partisi (DEHAP) için kaynakta oy verisi bulunmamaktadır. ↩

  3. 2002’de kurulan bu parti, 1985–1995 arasında faaliyet gösteren Sosyaldemokrat Halkçı Parti’den (SHP) farklıdır. ↩

  4. Bu parti, 1997’de kurulan Demokrat Türkiye Partisi’nden (DTP) farklıdır. Demokratik Toplum Partisi 2009’da Anayasa Mahkemesi kararıyla kapatılmış, yerini Barış ve Demokrasi Partisi (BDP) almıştır. ↩

  5. Kaynak: YSK, 28 Mart 2004 Mahalli İdareler Genel Seçimi, Belediye Başkanlığı Seçimleri Sonucu (11 Mayıs 2004 tarih ve 2002 sayılı YSK Kararı; 12 Mayıs 2004 tarih ve 25460 sayılı Resmi Gazete). 3.209 beldede yapılan seçimlerden 15 beldenin seçimi iptal edilmiş, Kahramanmaraş Merkez Karacasu Beldesi inceleme sürdüğü için sonuca dahil edilmemiştir. Oranlar, kaynaktaki sayılardan iki ondalık haneye yuvarlanarak hesaplanmıştır. ↩

  6. Kaynak: YSK, 29 Mart 2009 Mahalli İdareler Genel Seçimi, Liste-3: Belediye Başkanlığı Seçimleri Sonucu (cezaevi seçmenleri dahil). ↩

  7. Kürt hareketinin kazandığı belediyelere yapılan bu operasyonların 1970’lerin sonlarından itibaren çizilen bir çerçeve içinde ele alındığı bir makale için bakınız: (Özsekmenler, 2014). ↩

Kaynak göster