↑↓ seç↵ açCtrlK aç/kapat

Sandıktan Kayyuma › 1978–1980 · 12 Eylül'e Doğru › Fatsa, 1980

Mansup Reis1978–1980GözaltıTutuklamaMansup reis ataması

Fatsa

Ordu · 11 Temmuz 1980

14 Ekim 1979’da seçilen bağımsız Belediye Başkanı Fikri Sönmez, 11 Temmuz 1980’deki Nokta Operasyonu’nda yaklaşık 300 kişiyle birlikte gözaltına alınır ve tutuklanır. 31 Temmuz 1980’de Bakanlar Kurulu kararıyla başkanlık Kaymakam Sami Durukan’a verilir.

Fatsa

Görevden Alınan Belediye Başkanı
Fikri Sönmez
Mansup Reis
Sami DurukanKaymakam · 31.07.1980 – 25.03.1984

Ne oldu?

1979’da Belediye Başkanı Nazmiye Komitoğlu’nun ölümünün ardından Fatsa’da ara seçim yapılır. 14 Ekim 1979 tarihindeki seçimi, Devrimci Yol çevresinin desteklediği bağımsız aday Fikri Sönmez kazanır. Sönmez’in belediye başkanlığı döneminde mahallelerde halk komiteleri oluşturulur ve halkın doğrudan katılımını esas alan bir yerel yönetim modeli uygulanmaya başlanır. Bu deneyim kısa süre içinde basında kendisine oldukça geniş yer bulmaya başlar ve “kurtarılmış bölge” eleştirileriyle beraber siyasal tartışmanın konusu haline gelir.

1980 yazına gelindiğinde Fatsa, merkezi hükümetin ve güvenlik bürokrasisinin yoğun biçimde gündemine girer. Temmuz ayına gelindiğinde bir operasyon beklentisi yüksektir. 9 Temmuz tarihli gazetelere bölgeye 50 tank ve ek askeri birlikler sevk edildiği haberi yansır. Ayrıca Genelkurmay Başkanı Kenan Evren de aynı gün beraberindeki kuvvet komutanlarıyla bölgeye gider. Operasyondan sadece iki gün önce Evren’in beraberinde diğer kuvvet komutanlarıyla birlikte Ordu’da olması, Fatsa’ya uğrayarak bölgeye sevk edilen askerî birlikleri denetlemesi, ardından da Ordu Valiliği’nde bir brifinge katılması operasyonun açıktan ilanı gibidir.

11 Temmuz 1980 sabahı askerî birlikler ve polis tarafından “Nokta Operasyonu” adı verilen geniş çaplı bir operasyon başlatılır. Milliyet, operasyonun Bakanlar Kurulu’nun “küçük terör odaklarına baskınlar yapılması” yönündeki kararının ilk uygulaması olduğunu ve aralarında Belediye Başkanı Fikri Sönmez’in de bulunduğu yaklaşık 300 kişinin gözaltına alındığını yazar.

Sönmez’in gözaltına alınmasının ardından belediye yönetimi önce Belediye Başkan Yardımcısı Selahattin Külçeci’ye bırakılır. Cumhuriyet, operasyonun hemen ardından Külçeci’nin belediye başkanlığına vekâlet edeceğini bildirir. Külçeci kısa süre sonra görevden ayrılır ve AP’li belediye meclis üyesi Hikmet Altıntaş başkanvekilliğini üstlenir ancak o da kısa süre içinde istifa eder.

Belediye meclisinin yeni bir başkanvekili seçmesi gündemdeyken, İçişleri Bakanlığı’nın 29 Temmuz tarihli ve 7103 sayılı yazısı üzerine Bakanlar Kurulu 31 Temmuz 1980’de Fatsa Belediye Başkanlığı görevinin “mansup belediye başkanı eliyle” yürütülmesine karar verir. 7/1398 sayılı karar, 1580 sayılı Belediye Kanunu’nun 94. maddesinin (B) ve (C) fıkralarına dayanır. Fatsa Kaymakamı Sami Durukan belediye başkanlığı görevini de yürütmeye başlar (Durukan, 25 Mart 1984 yerel seçimlerine kadar bu görevi yürütür). Böylece seçilmiş belediye başkanının güvenlik operasyonuyla etkisizleştirilmesinin ardından, belediye meclisinin kendi içinden geçici yönetim oluşturma imkânı da merkezî atamayla sona erdirilir.

Fatsa vakası, dönemin diğer mansup örneklerinden farklı bir müdahale biçimini göstermektedir. Burada, görevdeki seçilmiş başkan tüm ilçeyi kapsayan geniş çaplı bir güvenlik operasyonuyla yüzlerce kişiyle birlikte gözaltına alınmış, ardından belediye yönetimi kısa süreli vekâletlerin ardından mansup sisteme geçirilmiştir. Bu yönüyle Fatsa, 1978–1980 döneminde siyasal şiddet, tutuklama ve merkezî atamanın farklı biçimlerde yerel yönetimlere müdahale araçları haline geldiği genel tablonun özgün örneklerinden biridir.

Fatsa’ya düzenlenen askerî operasyon sırasında gözaltına alınan ve ardından tutuklanan Fikri Sönmez, yaklaşık beş yıl hapishanede kaldıktan sonra 4 Mayıs 1985’te yaşamını yitirir.

Eylem Kronolojisi

11 Temmuz 1980

Gözaltı

“Nokta Operasyonu”nda askerî birlikler ve polis tarafından yaklaşık 300 kişiyle birlikte gözaltına alındı.

yak. 1980

Tutuklama

Tutuklandı; yaklaşık beş yıl hapiste kaldı.

31 Temmuz 1980

Mansup reis ataması

İçişleri Bakanlığının 29 Temmuz 1980 tarihli yazısı üzerine Bakanlar Kurulu, 1580 sayılı Kanun’un 94. maddesinin (B) ve (C) fıkralarına dayanarak başkanlığın mansup belediye başkanı eliyle yürütülmesine karar verdi (7/1398).

Eksik Bilgi

Henüz ulaşılamadı

  • Tutuklama tarihi. Fikri Sönmez’in tutuklandığı biliniyor; tutuklama tarihi saptanamadı. Kronolojide yaklaşık olarak 1980 yazıldı.

Kaynak göster